open tuin

Afgelopen week had ik open tuin voor de aanwezigen van de lezing die ik in Hemmen gegeven heb. Hemmen is vlakbij waar ik woon. Iedereen die zich had opgegeven is gekomen en bracht soms ook nog iemand mee. Ik ben een jaar of 10 bezig met kruiden, maar de belangstelling verrast me. Ik zou ook veel meer kruidencursussen kunnen geven dan ik nu doe, maar ik wil graag dat elke cursus ook voor mij bijzonder is. Het enthousiasme onder de aanwezige vrouwen is enorm. Veel van de vrouwen zijn ook begonnen met kruiden te drogen voor kruidenthee. Er is een enorme leergierigheid. Gaan we eindelijk de bijna verloren gegane kennis over kruiden en eetbare wilde planten weer toepassen?

Door de rondleiding ga ik ook anders naar mijn tuin kijken. Ik vind de tuin best een strijd, tegen slakken, kou, droogte. Er zijn veel planten verdwenen, door kou, slakken. Maar dat weten de bezoekers niet. Die kijken naar wat er is. En wat er is, is een samenwerking van mij en de natuur.Wat er is, is een tuin die stoelt op de uitgangspunten van een voedselbos, die inspeelt op wildplukwandelingen en aparte vergeten groenten, kruidenthee uit eigen tuin, een tuinapotheek en een natuurreservaat voor vogels en andere kleine vliegertjes, een rijk leven onder de grond en ook nog een mooie tuin.

Voor de open tuin ga ik wel nadenken over wat ik ga vertellen. Net als bij een lezing wil ik met iets beginnen waardoor mensen geraakt worden.

Ik begin met diversiteit. Diversiteit is niet alleen voor de natuur heel belangrijk. Maar ook voor onze gezondheid. Gemiddeld eten wij zo'n 20 verschillende soorten groenten en fruit. In het oerwoud levende orang oetans eten 400 verschillende soorten blad, bessen, noten enz. Ze kennen ze allemaal. Een diverser dieet zou onze weerstand enorm kunnen verbeteren. 

Op dit moment levert mijn tuin een enorme diversiteit aan eetbare bloemen en blad. Ik ben met een catalogus bezig en heb nu 100 planten beschreven maar nog niet klaar. Ik weet niet hoeveel van die planten ik echt gebruik, maar ik verzamel op dit moment wel elke dag kruiden om te drogen en planten om te verwerken in het eten, in soepen, sauzen en pesto. Ik zal eens tellen hoeveel verschillende planten ik eet. 

earth keeper

Ik ben gevraagd om een lezing te geven voor Velt Eindhoven. De lezing gaat over mijn tuin vroeger en nu en over hoe en waarom mijn kijk op tuinieren veranderd is. De titel van de lezing is "struin in de (on)kruidentuin". Een paar dagen voor een lezing ben ik veel in gedachten bezig met de lezing. Ik wil graag voor mezelf duidelijk hebben wat ik wil bereiken met de lezing. Wat zou ik graag willen dat de mensen gaan doen als ze weer thuis zijn?  Waarmee kan ik inspireren? Als ik dat duidelijk heb, gaat de lezing eigenlijk vanzelf. Dat is voor mij de rode draad.
In dit geval zit ik met een aantal ideeën in mijn hoofd. Ik denk aan het artikel in de krant, paar weken geleden over de afname van natuurgebieden en hoe zorgelijk dat is. Ik denk aan de Zweedse bioloog die zegt: "Wie elk natuurreservaat winst vindt, heeft de hoop eigenlijk al opgegeven. " Ik denk aan de film "down to earth". In de film gaat een echtpaar met jonge kinderen op zoek naar earthkeepers, hoeders van de aarde. Earthkeepers in de film zijn mensen die nog leven in harmonie met de natuur, onaangetast door door de mens gemaakte wetten en religies.
Ik vond het wel een mooie film, maar was toch teleurgesteld. Het ging niet echt over earthkeeping. Ik had een boodschap verwacht. Het zijn bijzondere mensen, die earthkeepers, maar wat gaan we doen om de aarde te behouden en nog mooier te maken?
Later bedacht ik dat ik zelf aan de slag moet. Ik kan ook een eartkeeper zijn. Iedereen kan een earthkeeper zijn.Iedereen kan zich op zijn of haar manier inspannen om de aarde mooier te maken. We moeten niet focussen op natuurgebieden. Je kunt beginnen in je tuin, het stukje aarde waar jij voor mag zorgen. Werk samen met de natuur.
Omdat ik herborist ben, vragen mensen mij vaak:ik heb heel veel van een bepaalde plant in mijn tuin, heb ik die plant soms nodig?  Jij niet , maar de aarde in je tuin wel. Wat mensen onkruid noemen verschijnt meestal niet voor niets op die plek in de tuin. Veel zogenaamde onkruiden halen stoffen diep uit de bodem omdat die stoffen op die plaats in de tuin ontbreken. Bijvoorbeeld heermoes of ridderzuring. Beide planten hebben diepe wortels, ridderzuring tot wel 2.50 meter. Je kunt het beste het onkruid afknippen en laten liggen zodat de stoffen in de bodem kunnen komen. Bovendien leeft op ieder zogenaamd onkruid weer een ander beestje, dat een rol heeft in het ecosysteem. In tegenstelling tot de mens? Ik heb het idee dat we  totaal nutteloos zijn in het ecosysteem. Laten we ons stinkende best doen om de aarde zo min mogelijk te vervuilen en door het beheer van onze tuinen iets moois toe voegen aan de natuur. Ik streef ernaar een eartkeeper te zijn.

reizen?

Een tuin is als een reis: zegt Monty Don. Monty Don presenteert tuinprogramma's op de BBC en doet deze uitspraak in het tuinprogramma: Big dreams, small spaces.
In het weekend hadden we vrienden op de fiets gasten uit België. Aan de telefoon vraag ik of ze willen mee eten. Ze gaan "op restaurant". Later blijkt dat ze vegetarisch eten en daarom niet mee durfden te eten. Bovendien waren ze erg verrast door de vraag, dat hadden ze nog niet eerder meegemaakt.
Ze komen om ongeveer half elf terug uit Wageningen. Ik vraag of ze zin hebben nog een glas wijn met ons te drinken. Het zijn erg leuke gasten en het wordt laat voor we naar bed gaan.
Ria en Stephaan zijn beiden docent in het hoger onderwijs. Ria reist heel graag en net als Jan ook naar de zogenaamde moeilijke landen. Stephaan gaat af en toe mee, maar is geen echte reiziger. Ik luister naar de verhalen van Ria en Jan over de stank, het vuil op straat en de zichtbare ellende van de mensen in India. De mensen die ondanks hun vaak uitzichtloze en in onze ogen ellendige situatie, opmerkelijk vrolijk zijn. Op de foto's die Jan maakt zie je geen "zielige "mensen. Toch vraag ik me af waarom je naar zulke landen wil. Wat maakt de ene mens een reiziger en de andere een vakantieganger. Welke karaktereigenschappen passen bij de reiziger? Wat hebben Jan en Ria wat ik niet heb? En wat heb ik dat Jan en Ria niet hebben.  Het klinkt erg avontuurlijk, op zoek naar het onbekende. Het zou kunnen dat ik dat niet heb. Ik moet bekennen dat ik het heerlijk vind als ik de weg weet. Ook al fiets ik er elke dag, ik zie altijd weer iets nieuws. Als Jan en ik aan het fietsen zijn, zeg ik heel vaak:"volgens mij ben ik hier nog nooit geweest".  Dat is niet zo, maar voor mij voelt het zo. Toen ik bovenstaande uitspraak hoorde van Monty,  luchtte mij dat op. Zie je wel, ik ben wel avontuurlijk. Alleen vertaal ik dat in mijn tuin.
Mijn tuin is als een reis. Een reis die nog jaren gaat duren, een reis met vallen en opstaan. Een reis met vergezichten en mooie close-ups. Een reis waar ik elke avond weer geniet van die schitterende luchten, Een reis van hard werken en uitrusten. Een reis waar ik elke dag weer van geniet. Een reis vol big dreams en in dit geval ook best een big space.

vrouwenwerk?

Afgelopen woensdag (25 april) heb ik een lezing gegeven in Hemmen. Dat is bijna een thuiswedstrijd, want heel dichtbij het dorp waar ik woon. Ik vond het best spannend. Ik vroeg me af of er mensen zouden komen uit Randwijk, waar ik woon. En of ze mijn tuin kennen. Ik kan me wel voorstellen dat mensen, die langs komen wandelen of fietsen, de tuin in eerste instantie "een zooitje"vinden. Dat is het ook wel een beetje, maar in de natuur wordt ook niet geschoffeld. Ik wil nou eenmaal graag een eetbaar erf aanleggen in samenwerking met de natuur. Daar hoort bij dat je soms teveel paardenbloemen hebt of zevenblad. De paardenbloemen maak ik kappertjes van en het zevenblad is ook heerlijk om te eten. Bovendien ben ik aan het experimenteren wat kan concurreren met zevenblad. Ik heb er een eetbare varen, guldenroede, geranium en dovenetel ingezet. Op sommige momenten dreigt het ook een beetje uit de hand te lopen, zeker nu ik al een week niets kan vanwege mijn rug.
Er waren maar liefst 28 vrouwen en 2 mannen naar me komen luisteren. Het was een erg leuke avond. Veel vragen, veel feedback. Veel belangstelling voor de kennis over kruiden en wilde planten. De kennis die bijna verdwenen is en zelfs in zuidelijke landen onder druk staat. Heel mooi om te zien dat er veel belangstelling is en dat de vrouwen er ook echt iets mee willen gaan doen. Ook wel mooi dat het vooral de vrouwen zijn die zich hiervoor interesseren. Van oudsher zijn het de vrouwen die de kennis hadden over kruiden en wilde planten en ervoor moesten zorgen dat de gezinsleden niet ziek werden. Dus welke planten er gegeten moesten worden om bijvoorbeeld de weerstand te verbeteren. Het was een lezing die een tijdje blijft hangen en waar ik met veel plezier aan terug denk, dat komt door de "shiny eyes". Dat is een moment dat alles klopt, je kijkt in de zaal en ziet dat de boodschap overkomt, het kwartje valt. Dat gebeurt niet altijd. Als het niet gebeurt is de sfeer en energie heel anders, dan blijft het werken.
In mijn afstudeerscriptie van de herboristenopleiding schrijf ik in het voorwoord dat de overgeleverde en inmiddels vaak wetenschappelijk onderzochte kennis over geneeskrachtige kruiden doorgegeven en verspreid moet worden. En dat ik zelf aan de slag moet om dit doel te verwezenlijken. Toen had ik nog geen idee hoe ik dat zou gaan doen. Afgelopen woensdag heb ik dank zij Ruud, die me gevraagd heeft, weer een stapje gezet om dichterbij dat doel te komen.

Bijzonder?

Afgelopen zaterdag was ik in Geldrop bij het provinciaal overleg van Velt. Een vrouw spreekt mij aan en kan erg goed lobbyen voor zich zelf. Ze beveelt haar eigen lezing aan, aan Velt Nijmegen. Ze meent dat dat een lezing is die wij ook moeten organiseren. De lezing gaat over de eetbare siertuin. Ik zeg dat ik die ook geef. Stom verbaasd kijkt ze me aan. Maar die lezing bestaat helemaal niet, die heb ik zelf gemaakt. Ik zeg: ik ook.
Ik vind mijn lezing erg leuk en heb er met veel plezier aan gewerkt. Maar ik word altijd enigszins onzeker van heel zekere mensen. Een klein stemmetje wat twijfel veroorzaakt bij mij. Zou haar lezing niet veel beter zijn, dan die van mij?
Een gedeelte van de zaterdag ging over het congres dat Velt gaat organiseren in het najaar. Helaas hadden weer de mensen met de minst leuke ideeën, de hardste stemmen. Ik heb me de gewoonte eigen gemaakt om naar de WC te gaan als ik me te kwaad maak. Dat werkt goed, als je terug komt gaat het meestal ergens anders over. Ik ben begonnen met dat WC bezoek door een vriend van mijn partner. Een enorm eigenwijze man, met zeer vast omlijnde ideeën. om te voorkomen dat ik te boos wordt, ga ik op het hoogtepunt plassen.
Gelukkig mocht ik ook nog vertellen over mijn ideeën over dat congres. Ik zou het leuk vinden als wij, als velt leden de kans krijgen in een soort mini TED talks te vertellen wat biologische voeding voor ons betekent. waarom doe je het en wat brengt het je. Want "gewone "mensen zijn al bijzonder genoeg.

50 woorden

Heftige emoties overvallen mij als ik zit te kijken naar Frans en Geza Weisz bij de wereld draait door. Ik probeer mezelf te snappen, ik moet zo ontzettend hard huilen. Dat gebeurt vaker als ik geconfronteerd wordt met mensen die hele warme, liefhebbende en ondersteunende ouders hebben.
Ik heb geen slechte jeugd gehad. Maar veel steun bij het opgroeien met vallen en opstaan heb ik niet ervaren. Ik viel vaak en stond ook zelf weer op. Dat was voor hun ook een bijna onmogelijke opgave met die enorme generatiekloof.
Ik droom diezelfde nacht over mijn bijzonder intelligente, heel gevoelige vader. Te vroeg gestorven, niet goed uit de verf gekomen. Pas als opa zag ik wat een bijzondere en lieve man hij was. We zijn samen op stap en hebben het goed, warm. Dagen loop ik er mee in hoofd. Ik bedenk dat de band tussen ouder en kind, de sterkste band is die je kunt hebben tussen mensen. En dat het verschrikkelijk mooi is als het lukt om een goede band met je kinderen te hebben.
Bij de schrijfcursus in Ierland, drie jaar geleden, hebben we veel geoefend met 50 woorden verhaaltjes.

Warmte, liefde en passie spatten van het scherm. Frans en Geza Weisz vertellen over hun project: de verfilming van de ruim 50 jaar oude bestseller van Remco Campert.
Een vanzelfsprekende band voor het leven. Wederzijds respect en bewondering.
Ik huil om wat nooit was, maar het leven is toch verrukkelijk.

Mijn wilde tuin

Ongeveer rond mijn dertigste kreeg ik mijn eerste tuin. Tot dan wist ik niet dat dat mijn passie was. Het was een nieuw huis en in de tuin stond niets. Ik was verkocht.
Stapels boeken over tuinieren op mijn nachtkastje. Mijn grote droom was een tuin op kleur. Dat lukte mij niet. Ik liet planten staat waar ze opkwamen en dan liep dat weer uit de hand. Dus bijna elk jaar ging de tuin op de schop en deed ik weer een poging om een ideale tuin te creëren. Ik bleef, overigens met veel plezier, worstelen.
Dat heeft wel zo`n 20 jaar geduurd. Hoewel het proces vast geleidelijk verlopen is, weet ik het moment nog dat ik voorgoed, definitief en letterlijk uitgekeken was op een tuin op kleur.
Ik was lid van een tuinclub en we bezochten een prachtige tuin. Maar tot mijn verbazing vond ik er niets aan. Ik dacht voortdurend, ja mooi, maar wat kun je er mee en wat voegt het toe. Er was een stuk wilde tuin, waar de eigenaresse nog niet aan toe was gekomen. Dat vond ik het mooiste.
Wat is er veranderd? Terugkijkend zie ik het verband tussen mijn leven en mijn tuin. Ik heb geleerd niets te doen en te kijken naar mijn tuin. Te kijken naar hoe een tuin zich ontwikkeld en eventueel bij te sturen. Dat was ik vergeten. Ik had een beeld in mijn hoofd, maar ik vergat te kijken naar de ontwikkeling, zowel van mezelf als van mijn tuin. Ik vond (en soms vindt) het leven best wel een worsteling, waarin ik voortdurend tegen eigenschappen van mezelf aanliep die ik dolgraag wilde veranderen. Dus mezelf weer op de schop en proberen te voldoen aan het beeld van mezelf wat ik in mijn hoofd had.
Ik heb zowel het beeld over mezelf als het beeld van de tuin in mijn hoofd losgelaten. En dat is een bevrijding!
Bij het aanleggen van mijn nieuwe tuin, twee jaar geleden, heb ik gemerkt dat ik het echt niet kan. Ik kan geen regels meer opvolgen (waar ik het nut niet van inzie), zelfs mijn eigen regels niet. Ik had een prachtig ontwerp gemaakt, met een eetbare bloementuin, geneeskrachtige kruidentuin, groentetuin, voedselbos, eetbare wilde plantentuin, en hoogstamfruit boomgaard. Toen ik begon met aanleggen, raakte ik als snel in de war. Waar hoort deze plant, de plant is mooi, veel bijen, eetbaar en geneeskrachtig. Al snel heb ik het plan losgelaten en ben naar de planten gaan kijken. Bijna alles in de tuin is eetbaar en dat levert een prachtige tuin op. Ik heb geen beeld meer van mezelf in mijn hoofd en geen plan. Ik heb wel een enorme behoefte om me te blijven ontwikkelen. In welke richting? Dat is afhankelijk van wat er op mijn (tuin)pad komt.