"The Omen"

Mijn vriendin, die ook anorexia heeft gehad in haar jeugd, tipt mij over Alexandra Broeder. Alexandra is theatermaker en maakt voorstellingen over ingewikkelde onderwerpen. De voorstelling "The Omen" is een theatraal manifest waarin de diepere, maatschappelijke en spirituele betekenis van anorexia onderzocht werd. De voorstelling speelde in 2024 (helaas). Het vrouwelijk perspectief is het uitgangspunt, aangezien anorexia, door de eeuwen heen, voornamelijk bij meisjes voorkomt. Bovendien wordt volgens Alexandra, geen ruimte gegeven aan de vrouwelijke stem binnen de patriarchale samenleving. 

In de voorstelling ontleedt Broeder hoe de patriarchale maatschappij allerlei mogelijke eisen oplegt over hoe meisjes moeten zijn, hoe ze eruit moeten zien, hoe ze zich moeten gedragen. Dat je aantrekkelijk en succesvol moet zijn en tegelijk niet teveel ruimte in mag nemen.

Ik herken deze eisen en heb in mijn onderzoek (zie wroeten) de kooi als metafoor gebruikt. Ik heb uit veel kooien moeten stappen. Het is spannend om uit een kooi te stappen. Je kent het leven in de kooi, maar weet niet hoe je je in de wereld daarbuiten moet gedragen. Je stapt alleen uit de kooi als je je realiseert dat er iets niet klopt. 

De voorstelling werd gespeeld door meisjes met anorexia of herstellende van anorexia. Een van de speelsters raakt mij diep met haar uitspraak:

"Het blijft altijd onderdeel van je. Niet dat je last houdt van de symptomen, maar je hebt een diepere laag in jezelf ontdekt"

Dag van de natuur

Begin november was ik op een prachtig landgoed in Brabant voor een congres: "Dag van de natuur". Ik had me er erg op verheugd en verwachtte nieuwe inzichten. Er was een lezing van Arita Baaijens en we gingen naar buiten; in gesprek met de natuur. Ik hoopte op deskundigen die mij iets zouden leren wat ik nog niet kon. Iets zouden vertellen wat ik nog niet wist. Ik blijf er nog weken mee bezig, niet in staat om precies te verwoorden waarom ik teleurgesteld was en wat ik heb gemist. 

De eerste bijdrage kwam van Arita Baaijens. Ik ben een bewonderaar van Arita. Jaren geleden stond ik op punt om me op te geven voor een wandeltocht door de woestijn met kamelen onder leiding van Arita. Op dat moment brak er ergens in dat gebied oorlog uit en werd afgeraden om af te reizen naar het land waar de wandelroute liep. Ik ben dus niet gegaan. Daarna hoorde ik weer van Arita vanwege haar "gesprekken" met de Noordzee. Dat lijkt me een mooie manier om met de natuur om te gaan. Dat is ook de manier die ik toepas in mijn tuin. Wal wil dit stuk tuin worden, hoe willen de bomen en planten zich ontwikkelen en samen werken.? En wat wil ik?  Kunnen we er samen uitkomen?  Is dat een gesprek? Komt er taal aan te pas?

De bijdrage van Arita was teleurstellend. Ik verwacht van een spreker vooral dat ik geraakt wordt. Dat ik shiny eyes krijg. Ondanks dat Arita met bijzondere projecten bezig is, was haar verhaal niet boeiend. Ze vertelde over de bewoners van het Altai gebergte die wetenschappelijke kennis combineren met inheemse kennis over een bezielde natuur. Haar houding bleef westers, afwijzend tegenover de manier waarop de inheemse bewoners hun omgeving ervaren. Ik voelde dat ze niet wilde voelen wat de inheemse mensen ervaren in de natuur. Ze blijft er buiten staan.

Een ander veel te kort onderdeel vond buiten plaats. Zoek een levend wezen uit (niet menselijk) om je mee te verbinden en probeer in gesprek te komen. Je krijgt 20 minuten! 

Terug in de groep worden de verhalen gedeeld. We hebben allemaal een mooi verhaal. We hebben allemaal de boom, struik of plant woorden in de mond gelegd. We hebben allemaal naar de niet menselijke wezens gekeken met een menselijke blik en woorden proberen te vinden voor levende wezens die niet met woorden communiceren. Alle levende wezens communiceren, maar ze gebruiken een taal die wij niet kunnen horen en ook niet verstaan. 

Als ik zit te kijken naar VPRO met boeken en een schrijver het heeft over resonantie, spits ik mijn horen. Resonantie is een term die Hartmunt Rosa, een Duitse socioloog/politicoloog gebruikt als antwoord op de vervreemding die het gevolg is van onze steeds snellere samenleving. 

Resonantie is het fenomeen waarbij een voorwerp mee gaat trillen met een externe trilling, vooral wanneer de frequentie van de externe trilling gelijk is aan de eigen frequentie van het voorwerp. Dit resulteert een sterkere trilling, wat kan leiden tot een geluid. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat een zanger een glas kan doen breken. Dit fenomeen wordt o.a. gebruikt in akoestiek, scheikunde en elektrotechniek.

Ook in de sociale wetenschappen wordt resonantie gebruikt bijvoorbeeld om aan te geven dat mensen emotioneel en cognitief op elkaar reageren, zoals bij het luisteren naar een inspirerende toespraak. Volgens Hartmunt Rosa is resonantie een antwoord op vervreemding. Resonantie zorgt voor een diepe verbondenheid met de wereld om ons heen, door af te stemmen op onze omgeving. 

Als we beter willen afstemmen op de omgeving, inclusief de natuur zullen we moeten leren resoneren. Een gezamenlijke trillingsfrequentie vinden? Ik denk dat er geen taal aan te pas komt. En ik denk dat ik iets gezocht heb dat ik al kan en voel. Ik had er nog geen woorden voor en ik moet het zelf gaan geloven. Het congres was dus achteraf zeker de moeite waard. 

Ook vanwege een prachtig resonantie moment met een jonge kunstenares tijdens de lunch. 

wroeten

Ik zie dat ik de laatste tijd weinig geschreven heb. Dat komt vooral doordat ik me de afgelopen twee maanden ondergedompeld heb in mijn anorexia verleden. Ik wilde het nu een keer gaan uitzoeken of ik er achter kan komen waarom ik deze ellendige ziekte gehad heb. Waarom nu? Daar zijn eigenlijk drie aanleidingen voor. Mijn moeder is overleden. Dat geeft vrijheid. Ik heb het nooit met haar kunnen bespreken. 

De tweede reden is de NLP intensive. Tijdens een sessie familieopstellingen begon ik zo hard te huilen dat het me compleet overviel. Ik was erg verbaasd dat er blijkbaar nog steeds verdriet zit. De derde reden is Griet op de Beeck. Griet heeft me al vaker in mijn leven aan het denken gezet. Ze heeft ooit een zomer lang columns geschreven in de krant met als thema: "Dat had ik eerder willen weten". Die zin is lang blijven hangen. Ook een zin waar ik lang op ben blijven kauwen is: "een goede relatie helpt je om de beste versie van jezelf te worden". Toen pas besefte ik wat een geluk ik heb en wat een goede keuze ik heb gemaakt meer dan 40 jaar geleden. Daar heb ik in eerdere blogs al over geschreven. 

Deze keer zat ik bij een lezing/optreden van Griet in de Kik in Elst. Ze is een hele goede spreker. De zin treft me tussen mijn ogen:" Iedereen heeft een trauma. Ga er mee aan de slag. Geblokkeerde hersenverbindingen herstellen en ge voelt u een ander mens." Direct denk ik : zou anorexia ook een trauma zijn? Eigenlijk wist ik het antwoord al.

Ik voel de uitverkochte zaal met allemaal vrouwen en een enkele man, achter me. Iedereen heeft een trauma, maar je moet er wel mee aan de slag willen. Wroeten in mijn jeugd om oorzaken te vinden en ook nadenken over de gevolgen van deze ziekte in de rest van mijn leven, heeft mij behoorlijk bezig gehouden. Het was tijdelijk toch wel een obsessie geworden. Ik lag er 's nachts ook wakker van. Ik heb vooral veel nagedacht over hoe ik het verhaal op papier ging zetten. Hoe ga ik het vertellen. Op een manier dat het ook nog interessant is om naar te luisteren. Het is ook goed om duidelijk te maken dat ik er niet altijd mee bezig was. Soms liep ik tegen de gevolgen aan, die een leven lang meegaan en dan moet ik er iets mee. 

Bij het onderzoek ben ik begonnen bij de wetenschap. Wat is er inmiddels bekend over anorexia? Doordat de wetenschap zoals gewoonlijk is blijven hangen in een tunnelvisie, die vooral de moeder als hoofdschuldige bleef aanwijzen, is er lang geen vooruitgang geboekt. Dat is bijzonder treurig aangezien anorexia de dodelijkste psychiatrische ziekte is. Bovendien is de weg naar genezing bijzonder moeizaam en lang. Maar liefst 55 % van de meisjes herstelt nooit en 5-10% overlijdt. In 5 eerdere blogs komt anorexia ter sprake: 11 dec. 2013, 23 april 2023, 25 okt.2023, 25 okt.2020 en 16 maart 2025. 

De ziekte werd tot voor kort alleen psychologisch uitgelegd. Dat is niet het hele verhaal. In mijn blog van 11 december 2013 schrijf ik over mijn vermoeden dat er een verband is tussen anorexia en ADHD en over storingen in het neurotransmitter systeem. De huidige wetenschappelijke inzichten bevestigen de relatie tussen ADHD en anorexia. Meisjes die gediagnosticeerd zijn met ADHD hebben een 2 tot 3 keer grotere kans op anorexia. Dit wordt veroorzaakt door een storing in het dopaminesysteem. (neurotransmitter) Ook is er een aanleg gevonden in de genen op chromosoom 12. Al op kleuterleeftijd zijn er stofjes te vinden in het bloed die gekoppeld kunnen worden aan anorexia. 

De aanleg heb ik, maar dan komen er de omstandigheden bij die ervoor zorgen dat de ziekte zich ook manifesteert. Terugdenkend aan mijn jeugd, zijn er veel momenten waarop ik niet de bevestiging en ondersteuning heb gehad die ik nodig had. Een moeder die het niet kon opbrengen om haar dochters complimentjes te geven. Niet echt geïnteresseerd in mijn schoolresultaten. Een afwezige vader. Kortom er werd goed voor me gezorgd, maar ik werd niet gezien. In een eerder blog over anorexia schrijf ik over Glennon Doyle en haar boek ongetemd leven. Dit boek heeft me veel duidelijk gemaakt. Glennon legt het probleem uit aan de hand van kooien. Dat gegeven heb ik gebruikt in mijn verhaal over anorexia. In welke kooien heb je opgesloten gezeten en hoe ga je jezelf hieruit bevrijden. Hoe ga je leven in vrijheid? In het verhaal heb ik de kooien stuk voor stuk beschreven en ook wat ik gedaan heb om er uit te komen. Ik heb ontdekt dat de meest pijnlijke levenslange en onherstelbare schade is dat je vrienden en vooral vriendinnen kwijtraakt. Ook al is het contact er weer, het gat blijft en ruimte om weer beste vriendinnen te worden is er niet meer. 

Het verhaal is af en dat voelt heel goed. Er wordt een boekje van gemaakt met een paar foto's. Op de voorpagina kom een foto van een arend, prachtig zwevend met de vleugels uitgeklapt. De arend heeft meerdere betekenissen, het staat voor mij voor vrijheid en ook doet het me denken aan de tekst die op de rouwkaart en het graf van mijn geliefde tante staat: "Sparrows fly in flocks, eagels always fly alone. " Ik ga mijn broer en zus vragen er hun herinneringen aan toe te voegen. 

En dan is het klaar?

eenzaam

Tijdens een congres over communiceren met de natuur, waarover later in een blog, is er een inspirerend intermezzo. Een psycholoog/cabaretier komt vertellen over hoe je in gesprek komt met je naaste. In de trein heeft iedereen oortjes in of een koptelefoon op. De psycholoog trekt zich er niets van aan, hij begint een praatje. Wat blijkt? Mensen willen helemaal niet afgesloten zijn. Bijna iedereen wil graag even praten. heel vaak wordt het heel gezellig in de coupe. Ook hij aarzelt om iemand met zichtbare tattoos aan te spreken. Ook dat vooroordeel kan de prullenbak in. We willen allemaal verbonden zijn en gezien worden. In Arnhem vinden op de begraafplaats Moscowa elk jaar 100 begrafenissen plaats waarbij niemand komt. Stadsdichter Jesse Laport heeft in opdracht van de gemeente een boekje met gedichten gemaakt met als titel:  "Misschien liep je mij voorbij" om voor te dragen bij deze begrafenissen. 

Honderd uitvaarten alleen al in Arnhem van mensen die blijkbaar niemand als hun naasten kunnen beschouwen. Ik schrik wel van het aantal. Toch geloof ik niet dat je persee kunt zeggen dat alle mensen die een eenzame begrafenis hebben eenzaam geweest zijn. Ongeveer de helft van de Nederlanders is eenzaam volgens onderzoek. Dit zijn echt niet allemaal mensen die weinig contacten hebben. Ik heb het van dichtbij meegemaakt. Mijn tante, een leuke, intelligente vrouw is nooit getrouwd geweest. Ze had ook niet veel vriendinnen. Ze woonde in hetzelfde dorp als mijn moeder. Als ik mijn moeder opzocht ging ik ook (liever) naar mijn tante. Ik vroeg haar een keer of ze eenzaam was. Ze keek me verbaasd aan. Eenzaam? Nee hoor. Ik ben veel alleen, maar dat vind ik heerlijk. Lekker mijn eigen dingen doen, ik verveel me nooit. 

Mijn moeders leven is gestopt sinds mijn vader is gestorven in 2000. Sinds die tijd zuchtte ze bij elk bezoek wel een keer. Ja, maar ik ben wel alleen. Ze had veel vriendinnen en kennissen. Ook haar kinderen en kleinkinderen bezochten haar elke week. Ze had een beste vriendin die kwam elke dag. Mijn moeder was eenzaam.

Eenzaamheid zit niet in weinig contacten hebben. Eenzaamheid is denk ik je niet thuis en verbonden voelen. Hoe je eenzaamheid kunt oplossen zou ik niet kunnen uitleggen. Maar ik denk dat je het zelf moet doen. Wat wel enorm helpt is als iedereen elkaar weer gaat aanspreken in de trein. 

Boominee

 "Plant geen bomen meer": Joost Verhagen.

 In het dagelijks leven adviseert hij gemeenten en provincies op het gebied van klimaat aanpassing, biodiversiteit en gezondheid. Bomen zijn daarbij de groene ruggengraat, zegt hij. "Van bomen in onze buurt worden we gelukkiger".

Hij heeft de erenaam boominee gekregen omdat zijn kantoor gevestigd is in een verbouwde kerk. Als ik hem op de radio in het programma Nieuwsweekend hoor, noemt hij tussen neus en lippen door de 3, 30, 300 regel. Gelukkig hebben de presentatoren er ook nog nooit van gehoord. Joost legt uit dat het een regel is van professor Cecil Konijnendijk, een internationale vuistregel voor stedelijke vergroening. Vanuit elk huis moeten er drie grote bomen zichtbaar zijn, 30% van een buurt moet bedekt zijn met boomkruinbedekking en elke bewoner moet binnen 300 m van hun huis toegang hebben tot groen, zoals park of bos. De regel is gebaseerd op uitgebreid onderzoek naar de voordelen van groen. De 3. 30, 300 honderd regel is het absolute minimum meent Joost. We hebben groen heel hard nodig, niet alleen voor het klimaat maar ook voor onze fysieke en mentale gezondheid. 

Als de politiek roept dat we 10.000 bomen gaan planten dan is dat een ongenuanceerde uitspraak goede sier maken. Waarom ga je de bomen planten, waar ga je bomen planten en hoe lang kunnen ze daar blijven staan? Bomen planten is over je eigen graf heen regeren, een boom wordt namelijk pas na 35 jaar CO2 neutraal. De gemiddelde stadsboom wordt maar 35 jaar. Dan is de straat weer toe aan een nieuw wegdek, nieuw riool of andere indeling en sneuvelen vaak de bomen. We planten wel nieuwe, maar dat kost veel CO2. Dat begint al op de kwekerij, het verplanten, het vervoer. Bovendien vangt een oude boom veel meer CO2 af dan een jonge boom. 

Helaas stonden er in mijn tuin bijna geen bomen toen ik hier kwam wonen. Alleen een paar oude taxussen, een appel en een peer. De meeste bomen in mijn tuin zijn 10 jaar geleden geplant. Volgens Joost kunnen eiken en taxussen wel 1000 jaar oud worden. Die taxussen daar ben ik nu nog zuiniger op.  

Knarrenhof?

We hebben het er wel eens over in Randwijk. Zou dat wat zijn later, een knarrenhof en hoe zouden we dat aanpakken. Afgelopen week heb ik ervaren hoe fijn het is om mensen in de buurt te hebben die naar je omkijken en hulp bieden als het nodig is. Ik heb de hele week misselijk op de bank gelegen met een emmer in de buurt. Draaiduizeligheid, een bekende kwaal maar meestal is het na 1 of 2 dagen wel over. Dit keer duurde het een week. Ik was alleen thuis, vanwege ernstige fernweh van mijn lief. Hij is drie weken op trektocht door Italië. 

Toen mijn Randwijkse vriendin eenmaal in de gaten had dat ik nogal hulpeloos en ellendig op de bank lag, kwam ze elke dag even kijken, of ze iets kon doen en een praatje maken. Hartverwarmend. Mijn knarrenhof toekomst wankelt wel ineens nadat ik afgelopen week H. heb gesproken. Ze belde voor een advies over haar huid. Ze is een dierbare goede bekende die in een woongemeenschap woont in Lent. In de woongemeenschap, die al zeker 10 jaar bestaat, heeft iedereen een eigen huis of appartement. Er is een grote gemeenschappelijke ruimte met een keuken, een zaal, studeer, logeerkamers en een gemeenschappelijk autovrij terrein. Als ik daar kom zijn er altijd spelende kinderen, ouders zitten op een boom in de zon te kijken. Er zullen vast ook wel strubbelingen zijn, maar het ziet er uit alsof het heel fijn wonen is. Een van de uitgangspunten van de woongemeenschap is altijd geweest, van 0 tot 100. Waarbij ik van dichtbij heb gezien dat er voor elkaar gezorgd wordt als het nodig is.

H. en ik zijn allebei nogal positief over de toekomst omdat we dat zien als onze plicht. Er zijn zoveel mooie initiatieven. Ik vertel over mijn bezoek aan de groenmarkt en over het gesprek met een groep die al ver gevorderde plannen heeft voor een longhouse. Een lang gebouw met plaats voor woningen voor meerdere generaties. H. is direct enthousiast. Ik vraag aan H. die in augustus 80 jaar is geworden of ze iets zou voelen voor een knarrenhof. Dat zou snel mijn dood worden roept ze verontwaardigd: "Natuurlijk erger ik me wel eens aan kindergeschreeuw, rondslingerende fietsjes, herhalende discussies maar dat hoort erbij, zo is het leven. Het mooie is dat ik me ook weer een beetje oma voel als er een baby wordt geboren." 

Vanmiddag op de radio hoor ik een vraaggesprek met Yort Kelder en Eveline Crone hoogleraar neurowetenschapper en schrijfster van boeken als : Het puberende brein en 1 dag in ons brein. Ze benadrukt dat het goed is voor je hersenen om uit je bubble te komen. Omring je vooral niet met mensen die het met je eens zijn. Blijf in gesprek met mensen met andere denkbeelden en van allerlei leeftijden. Het schrijven van dit bericht werd onderbroken door een Randwijkse vriend, die komt kijken hoe het met me is. In Randwijk lukt het om voor elkaar te zorgen, zonder knarrenhof.  

De Plant "ontluikend leven"

Met de schrijfclub doen we mee met een Wageningse actie. Schrijf iets over een Wagenings kunstwerk. Alle verhalen worden verzameld en tentoongesteld in het stadhuis.

Ik wist direct dat het "De plant" van Huub Kortekaas moest zijn. Het beeld staat op een prachtige open plek in het arboretum op de Wageningse berg.

De Plant - Huub Kortekaas

Toen ik het beeld voor de eerste keer zag, bleef ik stokstijf staan. In het arboretum loop ik doorgaans met het hoofd schuin naar beneden planten te kijken en naambordjes te bestuderen. Als ik tegen dat enorme beeld aanloop gaat mijn blik omhoog. Het is van een verbazingwekkende eenvoud. Het beeld maakt de open plek compleet. Het is op een bepaalde manier ook onopvallend. Ik kan er ook langs lopen zonder dat ik het gezien heb. Maar als ik het opmerk zie ik meer dan het beeld. Het beeld is een verhaal geworden. Een verhaal dat ik meedraag tot op de dag van vandaag. 

Zondag 19 juni 2016 was ik in de tempelhof in Winssen, het huis en de tuin van Adelheid en Huub Kortekaas. Het kunstenaarsduo gaf uitleg over hun wereldwijde project, met als onderwerp de mens als unieke zaailing: "Welke bloem ben jij?' Adelheid en Huub zijn in mei 2015 begonnen met de "uitzaai" van 99.999 papieren mensbloemen volgeschreven met teksten in 11 talen als wake-upcall om ons wereldwijd te verbinden en te inspireren tot een meer duurzame en vredige wereld. Het hele weekend op de tempelhof stond in het teken van female energy; dansen, lezingen en tai chi. Voor mij was het een euforische dag, een groot feest met mooie, blije mensen in zomerse, kleurige kleren. Een dag om te geloven in wereldvrede en in de goedheid van mensen. Een dag waarop ik dacht, dat moet toch iets veranderen, de verspreiding van de papieren mensbloemen met mooie boodschappen en al die mensen die na het feest geïnspireerd en vol positieve vrouwelijke energie terug gaan naar hun eigen omgeving, Een dag waarop mensen deelden hoe zij de wereld een beetje mooier maken in hun straat, buurt, dorp, stad. Een dag waarop ik besef dat ik ook een unieke zaailing ben, die nog niet weet welke bloem ze zal kunnen worden. 

In juni 2016 was ik nogal optimistisch en positief. Wereldvrede lijkt nu verder weg dan ooit en ook een duurzame wereld is op dit moment geen prioriteit bij wereldleiders. Het is wel belangrijk optimistisch te blijven, Pessimisme  zorgt ervoor dat je het opgeeft. Er gebeuren ook zoveel mooie dingen. Afgelopen weekend weer een heel groen weekend gehad. Zoveel mensen ontmoet die zich met hart en ziel inzetten en samen werken aan een mooier en duurzamer Nederland. 

Huub Kortekaas is inmiddels overleden. Ik was erg onder de indruk van het vrolijke optimisme van het echtpaar. Adelheid zal Huub wel heel erg missen. Daar denk ik allemaal aan als ik even stil sta bij het 6 meter hoge beeld in het arboretum.