De standaard mens

 In het NRC van zaterdag 11 april beschrijft Sarah Sluimer haar ervaringen met medici.  Ze klapt dubbel van de pijn en weet zeker wat er aan de hand.  Ze probeert wanhopig de mensen aan haar bed te overtuigen, maar wordt niet geloofd. Dat gevoel ken ik. 

"Paula, paula wakker worden". Verward kijk ik om me heen. Mijn lief staat naast mijn bed. Hij ziet grauw, dat zie ik meteen. Ik kijk op de klok, het is half drie. Ik heb drie uur geslapen, dat is weinig constateer ik nog. Ik loop naar de woonkamer, mijn lief zit aangekleed aan tafel. Hij is bleek en ademt snel onderwijl grijpt hij naar zijn hartstreek. "Het gaat niet goed we moeten naar de eerste hulp". Direct helder en wakker beslis ik dat ik 112 ga bellen. Ik weet niet wat er aan de hand is en als het in de auto mis gaat. Ik bel 112, dat heb ik altijd al graag een keer willen doen denk ik terwijl ik de cijfers intoets. Wat gaat er gebeuren. Ik krijg een meneer aan de lijn die vraagt wat ik nodig heb, ambulance, politie of brandweer. Dan ben ik al geroerd door zoveel zorgzaamheid. Ik bel midden in de nacht een nummer en daar zit iemand die luistert. De ambulancepost gaat van alles vragen en wil graag mijn lief aan de lijn. Ondertussen is de ambulance onderweg. Ze constateren al snel dat het boezemfibrilleren is. De hartslag zit al drie uur op 134. Het is niet gevaarlijk, maar het moet gereset worden in het ziekenhuis. Jan gaat mee en ik ruim even op en ga met de auto naar het ziekenhuis. Als ik, na uit de parkeergarage te zijn opgehaald door een "nachtwacht" omdat ik de ingang van het ziekenhuis niet kon vinden,  een uur later arriveer zie ik al dat het beter gaat. Mijn lief heeft zijn normale kleur weer en kijkt me monter aan. Na een kwartier /half uur zie ik de hartslag dalen naar normale waarden. We kunnen weer naar huis. Nee eerst moet de cardioloog van dienst toestemming geven. En er moeten medicijnen mee naar huis. Ik wil me niet met mijn lief bemoeien. Hij kan zelf praten, maar ik zeg het toch. Wij zijn geen standaardmensen. Medicijnen worden getest op de standaardman. Vanwege onze leefwijze reageren wij anders, heftiger op medicijnen. De jonge basisarts kijk me glazig aan. Ze gelooft het natuurlijk niet. Dat had ik ook niet verwacht. Dat worden thuis weer ingrijpende beslissingen. Gaat mijn lief de medicijnen nemen. Zo ja, in welke dosis? 

vraag op het station

Op het station in Mook-Molenhoek vraagt een jongeman of ik Engels spreek. Of hij me een vraag mag stellen. Hij vraagt wat voor advies ik mezelf zou geven als 20-21 jarige. Ik denk even na en antwoord: "Ik zou willen dat ik meer zelfvertrouwen had gehad en meer afgegaan was op mijn eigen oordeel. Ik vraag of hij aan meer mensen deze vraag stelt. Hij antwoordt ontkennend, hij heeft een heel slechte dag gehad op zijn werk en daarom wilde hij weten wat ik terugkijkend op mijn leven anders zou doen. 

Een mooie vraag die mij aan het denken zet. Dank je wel. 

weten

Ik lees in de NRC dat steeds meer Nederlanders vertrouwen krijgen in de wetenschap. Ik denk dat ik sommige onderdelen van de wetenschap steeds meer ga relativeren. Regelmatig constateer ik dat de wetenschap iets heeft ontdekt wat er altijd al was. We wisten het alleen nog niet. Dan klinkt de uitslag van zo'n onderzoek voor mij nogal logisch.  "Ja dat is wetenschap" : zegt mijn geliefde, die een wetenschappelijk opleiding heeft. Hij zal vast wel gelijk hebben. Jaren geleden werd ik zwaar onder vuur genomen toe ik durfde te beweren: : "De natuur is slimmer dan wij". Ik bedoelde te zeggen, alles is er al, alleen we hebben het nog niet ontdekt. Er zullen vast vakgebieden in de wetenschap zijn, waarvoor dit een te eenvoudige stelling is. Toch denk ik dat de westerse mens zich onterecht superieur voelde en voelt in ten opzichte van mensen die een inheemse leefstijl hebben. Zeker ook ten opzichte van dieren, die vaak slimmere oplossingen hebben dan wij kunnen bedenken. 

Ik ben, als ervaringsdeskundige, een lezing aan het voorbereiden over veroudering. Niet over hoe we zo oud mogelijk kunnen worden, maar wat we kunnen doen om zolang mogelijk gezond en fit te blijven voor we sterven. Als het over verouderen gaat moet je je verdiepen in de cel. In de cellen zitten allerlei mechanismen die hun best doen om ons gezond te houden. Maar we werken niet erg mee, we verouderen dus sneller dan nodig is, door vervuiling. Door te leven ontstaan allerlei afvalstoffen die we moeilijk of helemaal niet meer kunnen afbreken. Een van de opruimsystemen in onze cellen zijn de lysosomen. Bij ouder worden raken de lysosomen vervuild door onoplosbare verbindingen van eiwitten en suikers. Slimme wetenschapper hebben bedacht dat alles in de natuur opgeruimd wordt. Wat heeft de natuur voor een oplossing bedacht voor het opruimen van de lysosomen na onze dood?  Ze zijn gaan graven op kerkhoven en vonden een bacterie die de lysosomen afbreekt. Het is gelukt om van die bacterie een medicijn te maken. Het medicijn wat natuurlijk ook gebruikt zou kunnen worden als anti- verouderingsmedicijn, wordt gebruikt voor mensen die door een fout in hun DNA heel snel verouderen omdat de lysosomen niet goed werken. De cellen raken daardoor zeer snel vervuild en verouderd. Wat zorgt voor een snelle veroudering. Het medicijn zorgt voor meer gezonde jaren voor deze mensen die doorgaans niet oud worden.

De meeste mensen kunnen ook veel gezonder oud worden met wat aanpassingen in onze leefstijl. Door te kijken naar de mismatch waarin we leven. We omringen ons met luxe en gemak, maar worden veel gezonder en fitter van ongemak, afzien en uitputting. Onze genen verschillen niet zoveel met de oermens, die de hele dag moest lopen om iets te eten te krijgen, vasten als er geen eten was en ook blootgesteld worden aan kou hoorde vast bij het dagelijks leven. Allemaal ervaringen waarop ons lichaam reageert met extra reinigende eiwitten. Dat is ook natuur en vast wel ontdekt, maar de meeste mensen weten het nog niet. 

"The Omen"

Mijn vriendin, die ook anorexia heeft gehad in haar jeugd, tipt mij over Alexandra Broeder. Alexandra is theatermaker en maakt voorstellingen over ingewikkelde onderwerpen. De voorstelling "The Omen" is een theatraal manifest waarin de diepere, maatschappelijke en spirituele betekenis van anorexia onderzocht werd. De voorstelling speelde in 2024 (helaas). Het vrouwelijk perspectief is het uitgangspunt, aangezien anorexia, door de eeuwen heen, voornamelijk bij meisjes voorkomt. Bovendien wordt volgens Alexandra, geen ruimte gegeven aan de vrouwelijke stem binnen de patriarchale samenleving. 

In de voorstelling ontleedt Broeder hoe de patriarchale maatschappij allerlei mogelijke eisen oplegt over hoe meisjes moeten zijn, hoe ze eruit moeten zien, hoe ze zich moeten gedragen. Dat je aantrekkelijk en succesvol moet zijn en tegelijk niet teveel ruimte in mag nemen.

Ik herken deze eisen en heb in mijn onderzoek (zie wroeten) de kooi als metafoor gebruikt. Ik heb uit veel kooien moeten stappen. Het is spannend om uit een kooi te stappen. Je kent het leven in de kooi, maar weet niet hoe je je in de wereld daarbuiten moet gedragen. Je stapt alleen uit de kooi als je je realiseert dat er iets niet klopt. 

De voorstelling werd gespeeld door meisjes met anorexia of herstellende van anorexia. Een van de speelsters raakt mij diep met haar uitspraak:

"Het blijft altijd onderdeel van je. Niet dat je last houdt van de symptomen, maar je hebt een diepere laag in jezelf ontdekt"

Dag van de natuur

Begin november was ik op een prachtig landgoed in Brabant voor een congres: "Dag van de natuur". Ik had me er erg op verheugd en verwachtte nieuwe inzichten. Er was een lezing van Arita Baaijens en we gingen naar buiten; in gesprek met de natuur. Ik hoopte op deskundigen die mij iets zouden leren wat ik nog niet kon. Iets zouden vertellen wat ik nog niet wist. Ik blijf er nog weken mee bezig, niet in staat om precies te verwoorden waarom ik teleurgesteld was en wat ik heb gemist. 

De eerste bijdrage kwam van Arita Baaijens. Ik ben een bewonderaar van Arita. Jaren geleden stond ik op punt om me op te geven voor een wandeltocht door de woestijn met kamelen onder leiding van Arita. Op dat moment brak er ergens in dat gebied oorlog uit en werd afgeraden om af te reizen naar het land waar de wandelroute liep. Ik ben dus niet gegaan. Daarna hoorde ik weer van Arita vanwege haar "gesprekken" met de Noordzee. Dat lijkt me een mooie manier om met de natuur om te gaan. Dat is ook de manier die ik toepas in mijn tuin. Wal wil dit stuk tuin worden, hoe willen de bomen en planten zich ontwikkelen en samen werken.? En wat wil ik?  Kunnen we er samen uitkomen?  Is dat een gesprek? Komt er taal aan te pas?

De bijdrage van Arita was teleurstellend. Ik verwacht van een spreker vooral dat ik geraakt wordt. Dat ik shiny eyes krijg. Ondanks dat Arita met bijzondere projecten bezig is, was haar verhaal niet boeiend. Ze vertelde over de bewoners van het Altai gebergte die wetenschappelijke kennis combineren met inheemse kennis over een bezielde natuur. Haar houding bleef westers, afwijzend tegenover de manier waarop de inheemse bewoners hun omgeving ervaren. Ik voelde dat ze niet wilde voelen wat de inheemse mensen ervaren in de natuur. Ze blijft er buiten staan.

Een ander veel te kort onderdeel vond buiten plaats. Zoek een levend wezen uit (niet menselijk) om je mee te verbinden en probeer in gesprek te komen. Je krijgt 20 minuten! 

Terug in de groep worden de verhalen gedeeld. We hebben allemaal een mooi verhaal. We hebben allemaal de boom, struik of plant woorden in de mond gelegd. We hebben allemaal naar de niet menselijke wezens gekeken met een menselijke blik en woorden proberen te vinden voor levende wezens die niet met woorden communiceren. Alle levende wezens communiceren, maar ze gebruiken een taal die wij niet kunnen horen en ook niet verstaan. 

Als ik zit te kijken naar VPRO met boeken en een schrijver het heeft over resonantie, spits ik mijn horen. Resonantie is een term die Hartmunt Rosa, een Duitse socioloog/politicoloog gebruikt als antwoord op de vervreemding die het gevolg is van onze steeds snellere samenleving. 

Resonantie is het fenomeen waarbij een voorwerp mee gaat trillen met een externe trilling, vooral wanneer de frequentie van de externe trilling gelijk is aan de eigen frequentie van het voorwerp. Dit resulteert een sterkere trilling, wat kan leiden tot een geluid. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat een zanger een glas kan doen breken. Dit fenomeen wordt o.a. gebruikt in akoestiek, scheikunde en elektrotechniek.

Ook in de sociale wetenschappen wordt resonantie gebruikt bijvoorbeeld om aan te geven dat mensen emotioneel en cognitief op elkaar reageren, zoals bij het luisteren naar een inspirerende toespraak. Volgens Hartmunt Rosa is resonantie een antwoord op vervreemding. Resonantie zorgt voor een diepe verbondenheid met de wereld om ons heen, door af te stemmen op onze omgeving. 

Als we beter willen afstemmen op de omgeving, inclusief de natuur zullen we moeten leren resoneren. Een gezamenlijke trillingsfrequentie vinden? Ik denk dat er geen taal aan te pas komt. En ik denk dat ik iets gezocht heb dat ik al kan en voel. Ik had er nog geen woorden voor en ik moet het zelf gaan geloven. Het congres was dus achteraf zeker de moeite waard. 

Ook vanwege een prachtig resonantie moment met een jonge kunstenares tijdens de lunch. 

wroeten

Ik zie dat ik de laatste tijd weinig geschreven heb. Dat komt vooral doordat ik me de afgelopen twee maanden ondergedompeld heb in mijn anorexia verleden. Ik wilde het nu een keer gaan uitzoeken of ik er achter kan komen waarom ik deze ellendige ziekte gehad heb. Waarom nu? Daar zijn eigenlijk drie aanleidingen voor. Mijn moeder is overleden. Dat geeft vrijheid. Ik heb het nooit met haar kunnen bespreken. 

De tweede reden is de NLP intensive. Tijdens een sessie familieopstellingen begon ik zo hard te huilen dat het me compleet overviel. Ik was erg verbaasd dat er blijkbaar nog steeds verdriet zit. De derde reden is Griet op de Beeck. Griet heeft me al vaker in mijn leven aan het denken gezet. Ze heeft ooit een zomer lang columns geschreven in de krant met als thema: "Dat had ik eerder willen weten". Die zin is lang blijven hangen. Ook een zin waar ik lang op ben blijven kauwen is: "een goede relatie helpt je om de beste versie van jezelf te worden". Toen pas besefte ik wat een geluk ik heb en wat een goede keuze ik heb gemaakt meer dan 40 jaar geleden. Daar heb ik in eerdere blogs al over geschreven. 

Deze keer zat ik bij een lezing/optreden van Griet in de Kik in Elst. Ze is een hele goede spreker. De zin treft me tussen mijn ogen:" Iedereen heeft een trauma. Ga er mee aan de slag. Geblokkeerde hersenverbindingen herstellen en ge voelt u een ander mens." Direct denk ik : zou anorexia ook een trauma zijn? Eigenlijk wist ik het antwoord al.

Ik voel de uitverkochte zaal met allemaal vrouwen en een enkele man, achter me. Iedereen heeft een trauma, maar je moet er wel mee aan de slag willen. Wroeten in mijn jeugd om oorzaken te vinden en ook nadenken over de gevolgen van deze ziekte in de rest van mijn leven, heeft mij behoorlijk bezig gehouden. Het was tijdelijk toch wel een obsessie geworden. Ik lag er 's nachts ook wakker van. Ik heb vooral veel nagedacht over hoe ik het verhaal op papier ging zetten. Hoe ga ik het vertellen. Op een manier dat het ook nog interessant is om naar te luisteren. Het is ook goed om duidelijk te maken dat ik er niet altijd mee bezig was. Soms liep ik tegen de gevolgen aan, die een leven lang meegaan en dan moet ik er iets mee. 

Bij het onderzoek ben ik begonnen bij de wetenschap. Wat is er inmiddels bekend over anorexia? Doordat de wetenschap zoals gewoonlijk is blijven hangen in een tunnelvisie, die vooral de moeder als hoofdschuldige bleef aanwijzen, is er lang geen vooruitgang geboekt. Dat is bijzonder treurig aangezien anorexia de dodelijkste psychiatrische ziekte is. Bovendien is de weg naar genezing bijzonder moeizaam en lang. Maar liefst 55 % van de meisjes herstelt nooit en 5-10% overlijdt. In 5 eerdere blogs komt anorexia ter sprake: 11 dec. 2013, 23 april 2023, 25 okt.2023, 25 okt.2020 en 16 maart 2025. 

De ziekte werd tot voor kort alleen psychologisch uitgelegd. Dat is niet het hele verhaal. In mijn blog van 11 december 2013 schrijf ik over mijn vermoeden dat er een verband is tussen anorexia en ADHD en over storingen in het neurotransmitter systeem. De huidige wetenschappelijke inzichten bevestigen de relatie tussen ADHD en anorexia. Meisjes die gediagnosticeerd zijn met ADHD hebben een 2 tot 3 keer grotere kans op anorexia. Dit wordt veroorzaakt door een storing in het dopaminesysteem. (neurotransmitter) Ook is er een aanleg gevonden in de genen op chromosoom 12. Al op kleuterleeftijd zijn er stofjes te vinden in het bloed die gekoppeld kunnen worden aan anorexia. 

De aanleg heb ik, maar dan komen er de omstandigheden bij die ervoor zorgen dat de ziekte zich ook manifesteert. Terugdenkend aan mijn jeugd, zijn er veel momenten waarop ik niet de bevestiging en ondersteuning heb gehad die ik nodig had. Een moeder die het niet kon opbrengen om haar dochters complimentjes te geven. Niet echt geïnteresseerd in mijn schoolresultaten. Een afwezige vader. Kortom er werd goed voor me gezorgd, maar ik werd niet gezien. In een eerder blog over anorexia schrijf ik over Glennon Doyle en haar boek ongetemd leven. Dit boek heeft me veel duidelijk gemaakt. Glennon legt het probleem uit aan de hand van kooien. Dat gegeven heb ik gebruikt in mijn verhaal over anorexia. In welke kooien heb je opgesloten gezeten en hoe ga je jezelf hieruit bevrijden. Hoe ga je leven in vrijheid? In het verhaal heb ik de kooien stuk voor stuk beschreven en ook wat ik gedaan heb om er uit te komen. Ik heb ontdekt dat de meest pijnlijke levenslange en onherstelbare schade is dat je vrienden en vooral vriendinnen kwijtraakt. Ook al is het contact er weer, het gat blijft en ruimte om weer beste vriendinnen te worden is er niet meer. 

Het verhaal is af en dat voelt heel goed. Er wordt een boekje van gemaakt met een paar foto's. Op de voorpagina kom een foto van een arend, prachtig zwevend met de vleugels uitgeklapt. De arend heeft meerdere betekenissen, het staat voor mij voor vrijheid en ook doet het me denken aan de tekst die op de rouwkaart en het graf van mijn geliefde tante staat: "Sparrows fly in flocks, eagels always fly alone. " Ik ga mijn broer en zus vragen er hun herinneringen aan toe te voegen. 

En dan is het klaar?

eenzaam

Tijdens een congres over communiceren met de natuur, waarover later in een blog, is er een inspirerend intermezzo. Een psycholoog/cabaretier komt vertellen over hoe je in gesprek komt met je naaste. In de trein heeft iedereen oortjes in of een koptelefoon op. De psycholoog trekt zich er niets van aan, hij begint een praatje. Wat blijkt? Mensen willen helemaal niet afgesloten zijn. Bijna iedereen wil graag even praten. heel vaak wordt het heel gezellig in de coupe. Ook hij aarzelt om iemand met zichtbare tattoos aan te spreken. Ook dat vooroordeel kan de prullenbak in. We willen allemaal verbonden zijn en gezien worden. In Arnhem vinden op de begraafplaats Moscowa elk jaar 100 begrafenissen plaats waarbij niemand komt. Stadsdichter Jesse Laport heeft in opdracht van de gemeente een boekje met gedichten gemaakt met als titel:  "Misschien liep je mij voorbij" om voor te dragen bij deze begrafenissen. 

Honderd uitvaarten alleen al in Arnhem van mensen die blijkbaar niemand als hun naasten kunnen beschouwen. Ik schrik wel van het aantal. Toch geloof ik niet dat je persee kunt zeggen dat alle mensen die een eenzame begrafenis hebben eenzaam geweest zijn. Ongeveer de helft van de Nederlanders is eenzaam volgens onderzoek. Dit zijn echt niet allemaal mensen die weinig contacten hebben. Ik heb het van dichtbij meegemaakt. Mijn tante, een leuke, intelligente vrouw is nooit getrouwd geweest. Ze had ook niet veel vriendinnen. Ze woonde in hetzelfde dorp als mijn moeder. Als ik mijn moeder opzocht ging ik ook (liever) naar mijn tante. Ik vroeg haar een keer of ze eenzaam was. Ze keek me verbaasd aan. Eenzaam? Nee hoor. Ik ben veel alleen, maar dat vind ik heerlijk. Lekker mijn eigen dingen doen, ik verveel me nooit. 

Mijn moeders leven is gestopt sinds mijn vader is gestorven in 2000. Sinds die tijd zuchtte ze bij elk bezoek wel een keer. Ja, maar ik ben wel alleen. Ze had veel vriendinnen en kennissen. Ook haar kinderen en kleinkinderen bezochten haar elke week. Ze had een beste vriendin die kwam elke dag. Mijn moeder was eenzaam.

Eenzaamheid zit niet in weinig contacten hebben. Eenzaamheid is denk ik je niet thuis en verbonden voelen. Hoe je eenzaamheid kunt oplossen zou ik niet kunnen uitleggen. Maar ik denk dat je het zelf moet doen. Wat wel enorm helpt is als iedereen elkaar weer gaat aanspreken in de trein.