Omdenken

 "Waar gaat de reis naartoe?": een campinggast spreekt me aan. Ik sta op het punt om te vertrekken, mijn fiets bepakt, alleen nog mijn bidons vullen. Mijn antwoord laat een verwonderde blik verschijnen op het gelaat van de sympathieke kampeerder. "Ik weet het niet, ik fiets naar het Noorden. De hele dag straffe tegenwind en dan kijk ik tegen een uur of vijf wel waar ik ben""; is mijn antwoord. Ik heb van mijn gebrek een avontuur gemaakt. Ik dwaal en maak daar een leuke tocht van. Als ik achteraf op de kaart kijk is er geen rechte lijn te zien van mijn fietstocht. Kris kras dwaal ik door het land en gedraag me als toerist. Verdwalen klinkt vervelend, dwalen klinkt avontuurlijk. Ik verdwaal niet, ik dwaal en daar geniet ik enorm van. 

Ik kan nooit ergens de weg vinden, raak totaal in paniek van Google maps en moet goed opletten dat ik na de lunch in de juiste richting verder ga in plaats van terug te fietsen. Wanhopig werd ik ervan. Om te voorkomen dat ik de lol in fietsen en vooral in fietskamperen zou verliezen ben ik gaan omdenken. Ik hoef nergens te komen, bijna alles is goed. Mijn trouwste bondgenoot zijn de wind en de zon op onbewolkte dagen. Dat werkt voor mij het best. Wel heb ik elke dag twee lastige uurtjes. Ik moet namelijk elke dag boodschappen doen en een camping vinden. Eerst de winkel en daarna een camping op maximaal een half uur fietsen. Dat lukt in Nederland bijna altijd. Tenminste als ik de camping direct kan vinden. Om een winkel te vinden let ik goed op. Ik volg de hoofdstroom auto's, dan ga ik letten op mensen met tassen. Volle tassen als tegenliggers, ik fiets in de goede richting, lege tassen in de achtervolging. Ik word er steeds beter in. Dit jaar geen problemen met een winkel vinden. Dan de camping. Als ik de boodschappen heb, kijk ik op google en zoek een camping uit. Nieuw dit jaar, ik bel even of er plaats is. Het is tenslotte hoogseizoen. Voor een klein trekkerstentje is er altijd plaats is mijn ervaring, maar het stelt me gerust als ik nog lang aan het zoeken ben. Dan weet ik, het komt goed, ooit ga ik die camping vinden en ik ben welkom.

Meestal kom ik er met google maps niet uit en zoek ik hulp. Elke dag is er wel een engel die me de weg wijst. Mensen fietsen mee, lopen mee, echt doen hun uiterste best om me te helpen. Hartverwarmend. Dan is het meestal geen half uur rondfietsen met de boodschappen maar een uur of anderhalf uur voor ik op de camping ben. Als de tent staat, bedje opgemaakt, douchen en eten gekookt, overvalt me zo'n heerlijk gevoel.  Dan ben ik de wanhoop, die ik af en toe voel na een vermoeiend dag in de hitte op zoek naar een camping, snel vergeten. Morgen weer een dag. 

Duiveninstinct

 Zo noemden onze kinderen vroeger de gave van hun vader.  J. weet overal de weg en is nooit verdwaald. Of het aan zijn ijzergehalte ligt weet ik natuurlijk niet. Wel dat ik nogal problemen heb gehad om mijn ijzergehalte op peil te krijgen en houden. Ik kan nooit, nooit ergens de weg vinden. Het valt me op dat veel mensen dit probleem hebben. De weg vragen heeft niet veel zin, dan kom je vaak verkeerd terecht. Ik ga ervan uit dat ik niet met opzet de verkeerde kant op word gestuurd. Ik moest laatst in Bemmel zijn. Van tevoren gekeken, toen in het begin van het dorp een oortje in. De mevrouw begint te praten, over 100 m linksaf. Is dat hier of de volgende weg? Het komt er op neer dat ik na een uur zoeken ga bellen. Ik sta voor de school, wat moet ik nu? Ze komt me gelukkig halen en we fietsen samen naar haar huis. Ze brengt me ook weer terug naar het begin van het dorp,

Postduiven hebben magnetische cellen in hun kopje en magnetische witte bloedcellen in de lever die ze gebruiken bij het navigeren. Duiven vinden bij bewolkt weer makkelijker hun weg terug als hun ijzerhuishouding op orde is. Via zenuwcellen komen magnetische signalen uit de lever vermoedelijk in het brein terecht. Ze vallen terug op magnetisme. Zeker de jonge dieren, volgens Bente, een duiven grootheid uit Frederiksoord. Jonge duiven dwalen steeds verder van huis, tot er geen herkenningstekens meer zijn. Als ze dan ook de zon niet zien ter oriëntatie, vallen ze terug op magnetisme. 

optimaliseren

 Nodig is het niet. Ik voel zelf dat het goed is wat ik doe. Maar nu is ook de wetenschap tot de conclusie gekomen dat wonderpillen, die een belangrijke rol zouden spelen tegen veroudering, niet werken. Wat het beste werkt tegen veroudering is ........tadaaa leefstijl. Jarenlang is er onderzoek gedaan naar metformine, een veelgebruikt diabetesmedicijn om de bloedsuikerspiegel te verlagen bij diabetes type 2. Wormpjes verouderden minder, muizen bleven langer jong. De resultaten bij gezonde mensen vallen tegen. Het medicijn werkt prima bij diabetes. Mensen met diabetes blijven langer zonder klachten met metformine.

Andrea Maier, verouderingsonderzoeker is op de radio bij Nieuwsweekend. Hoewel ze blijven zoeken naar een medicijn om veroudering tegen te gaan, blijkt uit alle onderzoeken dat leefstijl de beste resultaten geeft bij gezonde mensen. Deze mensen blijven het langste gezond, fit en hebben minder ouderdomsziekten. Misschien werken medicijnen sowieso niet bij gezonde mensen? 

Mitochondriën, zombiecellen, glucosegehalte zijn drie belangrijke aspecten die een rol spelen bij veroudering. Het is namelijk mogelijk het lichaam te optimaliseren. Je kunt je gezond voelen en je erbij neerleggen dat je geen uitzonderlijk sportprestaties meer kunt neerzetten. Je kunt ook gaan trainen en je voeding optimaliseren en je gezonder gaan voelen. Gewoon gezond bestaat niet. Zo`n 15 tot 20 jaar geleden begon ik me dit af te vragen naar aanleiding van de ontdekking van secundadaire inhoudsstoffen. Althans ik hoorde er voor het eerst van en vroeg me direct af wat deze stoffen zouden kunnen betekenen voor mijn gezondheid. Veel weet ik nu, jaren later. Heerlijk om te horen dat ik al die jaren gelijk heb gehad. Je kunt gezonder worden. Je kunt je gezondheid optimaliseren door een in de ogen van veel mensen een wat Spartaanse levensstijl.  Maar omdat het zo goed voelt, is dat geen probleem. Het is heerlijk om jezelf een beetje te testen, uitputten, tot het gaatje gaan. 

"Zijn jullie gezond"?: vraagt een van mijn Randwijkse vriendinnen. We zitten bij elkaar om activiteiten te bedenken voor het komende seizoen. Ze kijkt mij aan: "Ja jij wel". Ik zeg niks. De anderen aanwezigen vinden zichzelf ook gezond. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk uit te leggen dat het fijn is om uit te proberen of je gezonder kunt worden. Tijdens de lezing, die ik in Randwijk gegeven heb, heb ik geprobeerd uit te leggen waarom ik zo gedreven met mijn leefstijl bezig ben. Ik wil gewoon zo lang mogelijk blijven doen wat ik doen en geestelijk gezond blijven. Ik heb namelijk pas 10 jaar deze heerlijke tuin. Mijn lust en mijn leven en wil hier zo lang mogelijk blijven wonen en in de tuin werken. Ik wil mezelf blijven uitdagen door te hardlopen, fietsen en schrijven. 

Het doet me heel erg goed dat ik mijn boodschap nu met nog meer overtuiging kan brengen. Zelfs Andrea Maier zegt het: Je kunt je gezondheid optimaliseren. 

Hakken

 Groot nieuws? In Frankrijk is een gedegen onderzoek uitgevoerd naar de invloed van biologische groenten en fruit op borstkanker na de overgang. Slechts 100 g biologische groenten en fruit per persoon per dag had al een 10% minder kans op borstkanker. Wat zou dan 500 g biologische groenten en fruit betekenen op het voorkomen van kanker? Niet alleen borstkanker maar ook andere vormen van kanker. Dat zou ik graag willen weten.  Elke kanker die voorkomen kan worden is enorme winst, zoals ik Wanda de Kanter hoorde zeggen in een interview. Wanda is vurig strijder tegen de misdadige tabaksindustrie. Zij heeft het over iets niet doen om kanker te voorkomen. Maar wat nou als we allemaal iets wel kunnen doen om minder kans op kanker te bewerkstelligen. 

Groot nieuws uit Frankrijk zou je denken. De deskundigen geven toe dat het onderzoek goed is uitgevoerd, maar de reacties zijn lauw. Niemand springt er enthousiast op. Dat gaan we verder uitzoeken! Dat is goed nieuws!

De hakken gaan in het zand. De medici komen niet verder dan: "het zou kunnen dat het komt door minder pesticiden." Pesticiden die misschien wel een hormoon verstorende werking hebben. Dus vrouwen krijgen massaal borstkanker, met alle ellende die erbij komt, en daar spelen de pesticiden op groenten en fruit een belangrijke rol in. Dat eten deze vrouwen dagelijks, want groenten en fruit zijn super gezond. Wat is hier het verschil met roken? We krijgen elke dag dag stoffen binnen die eraan bijdragen dat we ziek worden en niemand grijpt in. 

Zo'n 20 jaar geleden vertelde een jonge onderzoekster uit Wageningen opgetogen dat ze in biologisch koeienmelk een stof ontdekt had die kankercellen aanvalt en opruimt. Ik was ook opgetogen. Nu komt het dacht ik. Nu gaat het gebeuren. Eindelijk komt het in de krant. Biologische voeding is zeker wel gezonder dan "gewone" voeding. We zijn 20 jaar verder. Nog steeds is de boodschap dat biologische voeding geen toegevoegde waarde heeft. En worden de uitkomsten van het Franse onderzoek gebagatelliseerd. Ik denk nog steeds wel eens aan die nu niet meer zo jonge wetenschapster. 

De standaard mens

 In het NRC van zaterdag 11 april beschrijft Sarah Sluimer haar ervaringen met medici.  Ze klapt dubbel van de pijn en weet zeker wat er aan de hand.  Ze probeert wanhopig de mensen aan haar bed te overtuigen, maar wordt niet geloofd. Dat gevoel ken ik. 

"Paula, paula wakker worden". Verward kijk ik om me heen. Mijn lief staat naast mijn bed. Hij ziet grauw, dat zie ik meteen. Ik kijk op de klok, het is half drie. Ik heb drie uur geslapen, dat is weinig constateer ik nog. Ik loop naar de woonkamer, mijn lief zit aangekleed aan tafel. Hij is bleek en ademt snel onderwijl grijpt hij naar zijn hartstreek. "Het gaat niet goed we moeten naar de eerste hulp". Direct helder en wakker beslis ik dat ik 112 ga bellen. Ik weet niet wat er aan de hand is en als het in de auto mis gaat. Ik bel 112, dat heb ik altijd al graag een keer willen doen denk ik terwijl ik de cijfers intoets. Wat gaat er gebeuren. Ik krijg een meneer aan de lijn die vraagt wat ik nodig heb, ambulance, politie of brandweer. Dan ben ik al geroerd door zoveel zorgzaamheid. Ik bel midden in de nacht een nummer en daar zit iemand die luistert. De ambulancepost gaat van alles vragen en wil graag mijn lief aan de lijn. Ondertussen is de ambulance onderweg. Ze constateren al snel dat het boezemfibrilleren is. De hartslag zit al drie uur op 134. Het is niet gevaarlijk, maar het moet gereset worden in het ziekenhuis. Jan gaat mee en ik ruim even op en ga met de auto naar het ziekenhuis. Als ik, na uit de parkeergarage te zijn opgehaald door een "nachtwacht" omdat ik de ingang van het ziekenhuis niet kon vinden,  een uur later arriveer zie ik al dat het beter gaat. Mijn lief heeft zijn normale kleur weer en kijkt me monter aan. Na een kwartier /half uur zie ik de hartslag dalen naar normale waarden. We kunnen weer naar huis. Nee eerst moet de cardioloog van dienst toestemming geven. En er moeten medicijnen mee naar huis. Ik wil me niet met mijn lief bemoeien. Hij kan zelf praten, maar ik zeg het toch. Wij zijn geen standaardmensen. Medicijnen worden getest op de standaardman. Vanwege onze leefwijze reageren wij anders, heftiger op medicijnen. De jonge basisarts kijk me glazig aan. Ze gelooft het natuurlijk niet. Dat had ik ook niet verwacht. Dat worden thuis weer ingrijpende beslissingen. Gaat mijn lief de medicijnen nemen. Zo ja, in welke dosis? 

vraag op het station

Op het station in Mook-Molenhoek vraagt een jongeman of ik Engels spreek. Of hij me een vraag mag stellen. Hij vraagt wat voor advies ik mezelf zou geven als 20-21 jarige. Ik denk even na en antwoord: "Ik zou willen dat ik meer zelfvertrouwen had gehad en meer afgegaan was op mijn eigen oordeel. Ik vraag of hij aan meer mensen deze vraag stelt. Hij antwoordt ontkennend, hij heeft een heel slechte dag gehad op zijn werk en daarom wilde hij weten wat ik terugkijkend op mijn leven anders zou doen. 

Een mooie vraag die mij aan het denken zet. Dank je wel. 

weten

Ik lees in de NRC dat steeds meer Nederlanders vertrouwen krijgen in de wetenschap. Ik denk dat ik sommige onderdelen van de wetenschap steeds meer ga relativeren. Regelmatig constateer ik dat de wetenschap iets heeft ontdekt wat er altijd al was. We wisten het alleen nog niet. Dan klinkt de uitslag van zo'n onderzoek voor mij nogal logisch.  "Ja dat is wetenschap" : zegt mijn geliefde, die een wetenschappelijk opleiding heeft. Hij zal vast wel gelijk hebben. Jaren geleden werd ik zwaar onder vuur genomen toe ik durfde te beweren: : "De natuur is slimmer dan wij". Ik bedoelde te zeggen, alles is er al, alleen we hebben het nog niet ontdekt. Er zullen vast vakgebieden in de wetenschap zijn, waarvoor dit een te eenvoudige stelling is. Toch denk ik dat de westerse mens zich onterecht superieur voelde en voelt in ten opzichte van mensen die een inheemse leefstijl hebben. Zeker ook ten opzichte van dieren, die vaak slimmere oplossingen hebben dan wij kunnen bedenken. 

Ik ben, als ervaringsdeskundige, een lezing aan het voorbereiden over veroudering. Niet over hoe we zo oud mogelijk kunnen worden, maar wat we kunnen doen om zolang mogelijk gezond en fit te blijven voor we sterven. Als het over verouderen gaat moet je je verdiepen in de cel. In de cellen zitten allerlei mechanismen die hun best doen om ons gezond te houden. Maar we werken niet erg mee, we verouderen dus sneller dan nodig is, door vervuiling. Door te leven ontstaan allerlei afvalstoffen die we moeilijk of helemaal niet meer kunnen afbreken. Een van de opruimsystemen in onze cellen zijn de lysosomen. Bij ouder worden raken de lysosomen vervuild door onoplosbare verbindingen van eiwitten en suikers. Slimme wetenschapper hebben bedacht dat alles in de natuur opgeruimd wordt. Wat heeft de natuur voor een oplossing bedacht voor het opruimen van de lysosomen na onze dood?  Ze zijn gaan graven op kerkhoven en vonden een bacterie die de lysosomen afbreekt. Het is gelukt om van die bacterie een medicijn te maken. Het medicijn wat natuurlijk ook gebruikt zou kunnen worden als anti- verouderingsmedicijn, wordt gebruikt voor mensen die door een fout in hun DNA heel snel verouderen omdat de lysosomen niet goed werken. De cellen raken daardoor zeer snel vervuild en verouderd. Wat zorgt voor een snelle veroudering. Het medicijn zorgt voor meer gezonde jaren voor deze mensen die doorgaans niet oud worden.

De meeste mensen kunnen ook veel gezonder oud worden met wat aanpassingen in onze leefstijl. Door te kijken naar de mismatch waarin we leven. We omringen ons met luxe en gemak, maar worden veel gezonder en fitter van ongemak, afzien en uitputting. Onze genen verschillen niet zoveel met de oermens, die de hele dag moest lopen om iets te eten te krijgen, vasten als er geen eten was en ook blootgesteld worden aan kou hoorde vast bij het dagelijks leven. Allemaal ervaringen waarop ons lichaam reageert met extra reinigende eiwitten. Dat is ook natuur en vast wel ontdekt, maar de meeste mensen weten het nog niet. 

"The Omen"

Mijn vriendin, die ook anorexia heeft gehad in haar jeugd, tipt mij over Alexandra Broeder. Alexandra is theatermaker en maakt voorstellingen over ingewikkelde onderwerpen. De voorstelling "The Omen" is een theatraal manifest waarin de diepere, maatschappelijke en spirituele betekenis van anorexia onderzocht werd. De voorstelling speelde in 2024 (helaas). Het vrouwelijk perspectief is het uitgangspunt, aangezien anorexia, door de eeuwen heen, voornamelijk bij meisjes voorkomt. Bovendien wordt volgens Alexandra, geen ruimte gegeven aan de vrouwelijke stem binnen de patriarchale samenleving. 

In de voorstelling ontleedt Broeder hoe de patriarchale maatschappij allerlei mogelijke eisen oplegt over hoe meisjes moeten zijn, hoe ze eruit moeten zien, hoe ze zich moeten gedragen. Dat je aantrekkelijk en succesvol moet zijn en tegelijk niet teveel ruimte in mag nemen.

Ik herken deze eisen en heb in mijn onderzoek (zie wroeten) de kooi als metafoor gebruikt. Ik heb uit veel kooien moeten stappen. Het is spannend om uit een kooi te stappen. Je kent het leven in de kooi, maar weet niet hoe je je in de wereld daarbuiten moet gedragen. Je stapt alleen uit de kooi als je je realiseert dat er iets niet klopt. 

De voorstelling werd gespeeld door meisjes met anorexia of herstellende van anorexia. Een van de speelsters raakt mij diep met haar uitspraak:

"Het blijft altijd onderdeel van je. Niet dat je last houdt van de symptomen, maar je hebt een diepere laag in jezelf ontdekt"

Dag van de natuur

Begin november was ik op een prachtig landgoed in Brabant voor een congres: "Dag van de natuur". Ik had me er erg op verheugd en verwachtte nieuwe inzichten. Er was een lezing van Arita Baaijens en we gingen naar buiten; in gesprek met de natuur. Ik hoopte op deskundigen die mij iets zouden leren wat ik nog niet kon. Iets zouden vertellen wat ik nog niet wist. Ik blijf er nog weken mee bezig, niet in staat om precies te verwoorden waarom ik teleurgesteld was en wat ik heb gemist. 

De eerste bijdrage kwam van Arita Baaijens. Ik ben een bewonderaar van Arita. Jaren geleden stond ik op punt om me op te geven voor een wandeltocht door de woestijn met kamelen onder leiding van Arita. Op dat moment brak er ergens in dat gebied oorlog uit en werd afgeraden om af te reizen naar het land waar de wandelroute liep. Ik ben dus niet gegaan. Daarna hoorde ik weer van Arita vanwege haar "gesprekken" met de Noordzee. Dat lijkt me een mooie manier om met de natuur om te gaan. Dat is ook de manier die ik toepas in mijn tuin. Wal wil dit stuk tuin worden, hoe willen de bomen en planten zich ontwikkelen en samen werken.? En wat wil ik?  Kunnen we er samen uitkomen?  Is dat een gesprek? Komt er taal aan te pas?

De bijdrage van Arita was teleurstellend. Ik verwacht van een spreker vooral dat ik geraakt wordt. Dat ik shiny eyes krijg. Ondanks dat Arita met bijzondere projecten bezig is, was haar verhaal niet boeiend. Ze vertelde over de bewoners van het Altai gebergte die wetenschappelijke kennis combineren met inheemse kennis over een bezielde natuur. Haar houding bleef westers, afwijzend tegenover de manier waarop de inheemse bewoners hun omgeving ervaren. Ik voelde dat ze niet wilde voelen wat de inheemse mensen ervaren in de natuur. Ze blijft er buiten staan.

Een ander veel te kort onderdeel vond buiten plaats. Zoek een levend wezen uit (niet menselijk) om je mee te verbinden en probeer in gesprek te komen. Je krijgt 20 minuten! 

Terug in de groep worden de verhalen gedeeld. We hebben allemaal een mooi verhaal. We hebben allemaal de boom, struik of plant woorden in de mond gelegd. We hebben allemaal naar de niet menselijke wezens gekeken met een menselijke blik en woorden proberen te vinden voor levende wezens die niet met woorden communiceren. Alle levende wezens communiceren, maar ze gebruiken een taal die wij niet kunnen horen en ook niet verstaan. 

Als ik zit te kijken naar VPRO met boeken en een schrijver het heeft over resonantie, spits ik mijn horen. Resonantie is een term die Hartmunt Rosa, een Duitse socioloog/politicoloog gebruikt als antwoord op de vervreemding die het gevolg is van onze steeds snellere samenleving. 

Resonantie is het fenomeen waarbij een voorwerp mee gaat trillen met een externe trilling, vooral wanneer de frequentie van de externe trilling gelijk is aan de eigen frequentie van het voorwerp. Dit resulteert een sterkere trilling, wat kan leiden tot een geluid. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat een zanger een glas kan doen breken. Dit fenomeen wordt o.a. gebruikt in akoestiek, scheikunde en elektrotechniek.

Ook in de sociale wetenschappen wordt resonantie gebruikt bijvoorbeeld om aan te geven dat mensen emotioneel en cognitief op elkaar reageren, zoals bij het luisteren naar een inspirerende toespraak. Volgens Hartmunt Rosa is resonantie een antwoord op vervreemding. Resonantie zorgt voor een diepe verbondenheid met de wereld om ons heen, door af te stemmen op onze omgeving. 

Als we beter willen afstemmen op de omgeving, inclusief de natuur zullen we moeten leren resoneren. Een gezamenlijke trillingsfrequentie vinden? Ik denk dat er geen taal aan te pas komt. En ik denk dat ik iets gezocht heb dat ik al kan en voel. Ik had er nog geen woorden voor en ik moet het zelf gaan geloven. Het congres was dus achteraf zeker de moeite waard. 

Ook vanwege een prachtig resonantie moment met een jonge kunstenares tijdens de lunch. 

wroeten

Ik zie dat ik de laatste tijd weinig geschreven heb. Dat komt vooral doordat ik me de afgelopen twee maanden ondergedompeld heb in mijn anorexia verleden. Ik wilde het nu een keer gaan uitzoeken of ik er achter kan komen waarom ik deze ellendige ziekte gehad heb. Waarom nu? Daar zijn eigenlijk drie aanleidingen voor. Mijn moeder is overleden. Dat geeft vrijheid. Ik heb het nooit met haar kunnen bespreken. 

De tweede reden is de NLP intensive. Tijdens een sessie familieopstellingen begon ik zo hard te huilen dat het me compleet overviel. Ik was erg verbaasd dat er blijkbaar nog steeds verdriet zit. De derde reden is Griet op de Beeck. Griet heeft me al vaker in mijn leven aan het denken gezet. Ze heeft ooit een zomer lang columns geschreven in de krant met als thema: "Dat had ik eerder willen weten". Die zin is lang blijven hangen. Ook een zin waar ik lang op ben blijven kauwen is: "een goede relatie helpt je om de beste versie van jezelf te worden". Toen pas besefte ik wat een geluk ik heb en wat een goede keuze ik heb gemaakt meer dan 40 jaar geleden. Daar heb ik in eerdere blogs al over geschreven. 

Deze keer zat ik bij een lezing/optreden van Griet in de Kik in Elst. Ze is een hele goede spreker. De zin treft me tussen mijn ogen:" Iedereen heeft een trauma. Ga er mee aan de slag. Geblokkeerde hersenverbindingen herstellen en ge voelt u een ander mens." Direct denk ik : zou anorexia ook een trauma zijn? Eigenlijk wist ik het antwoord al.

Ik voel de uitverkochte zaal met allemaal vrouwen en een enkele man, achter me. Iedereen heeft een trauma, maar je moet er wel mee aan de slag willen. Wroeten in mijn jeugd om oorzaken te vinden en ook nadenken over de gevolgen van deze ziekte in de rest van mijn leven, heeft mij behoorlijk bezig gehouden. Het was tijdelijk toch wel een obsessie geworden. Ik lag er 's nachts ook wakker van. Ik heb vooral veel nagedacht over hoe ik het verhaal op papier ging zetten. Hoe ga ik het vertellen. Op een manier dat het ook nog interessant is om naar te luisteren. Het is ook goed om duidelijk te maken dat ik er niet altijd mee bezig was. Soms liep ik tegen de gevolgen aan, die een leven lang meegaan en dan moet ik er iets mee. 

Bij het onderzoek ben ik begonnen bij de wetenschap. Wat is er inmiddels bekend over anorexia? Doordat de wetenschap zoals gewoonlijk is blijven hangen in een tunnelvisie, die vooral de moeder als hoofdschuldige bleef aanwijzen, is er lang geen vooruitgang geboekt. Dat is bijzonder treurig aangezien anorexia de dodelijkste psychiatrische ziekte is. Bovendien is de weg naar genezing bijzonder moeizaam en lang. Maar liefst 55 % van de meisjes herstelt nooit en 5-10% overlijdt. In 5 eerdere blogs komt anorexia ter sprake: 11 dec. 2013, 23 april 2023, 25 okt.2023, 25 okt.2020 en 16 maart 2025. 

De ziekte werd tot voor kort alleen psychologisch uitgelegd. Dat is niet het hele verhaal. In mijn blog van 11 december 2013 schrijf ik over mijn vermoeden dat er een verband is tussen anorexia en ADHD en over storingen in het neurotransmitter systeem. De huidige wetenschappelijke inzichten bevestigen de relatie tussen ADHD en anorexia. Meisjes die gediagnosticeerd zijn met ADHD hebben een 2 tot 3 keer grotere kans op anorexia. Dit wordt veroorzaakt door een storing in het dopaminesysteem. (neurotransmitter) Ook is er een aanleg gevonden in de genen op chromosoom 12. Al op kleuterleeftijd zijn er stofjes te vinden in het bloed die gekoppeld kunnen worden aan anorexia. 

De aanleg heb ik, maar dan komen er de omstandigheden bij die ervoor zorgen dat de ziekte zich ook manifesteert. Terugdenkend aan mijn jeugd, zijn er veel momenten waarop ik niet de bevestiging en ondersteuning heb gehad die ik nodig had. Een moeder die het niet kon opbrengen om haar dochters complimentjes te geven. Niet echt geïnteresseerd in mijn schoolresultaten. Een afwezige vader. Kortom er werd goed voor me gezorgd, maar ik werd niet gezien. In een eerder blog over anorexia schrijf ik over Glennon Doyle en haar boek ongetemd leven. Dit boek heeft me veel duidelijk gemaakt. Glennon legt het probleem uit aan de hand van kooien. Dat gegeven heb ik gebruikt in mijn verhaal over anorexia. In welke kooien heb je opgesloten gezeten en hoe ga je jezelf hieruit bevrijden. Hoe ga je leven in vrijheid? In het verhaal heb ik de kooien stuk voor stuk beschreven en ook wat ik gedaan heb om er uit te komen. Ik heb ontdekt dat de meest pijnlijke levenslange en onherstelbare schade is dat je vrienden en vooral vriendinnen kwijtraakt. Ook al is het contact er weer, het gat blijft en ruimte om weer beste vriendinnen te worden is er niet meer. 

Het verhaal is af en dat voelt heel goed. Er wordt een boekje van gemaakt met een paar foto's. Op de voorpagina kom een foto van een arend, prachtig zwevend met de vleugels uitgeklapt. De arend heeft meerdere betekenissen, het staat voor mij voor vrijheid en ook doet het me denken aan de tekst die op de rouwkaart en het graf van mijn geliefde tante staat: "Sparrows fly in flocks, eagels always fly alone. " Ik ga mijn broer en zus vragen er hun herinneringen aan toe te voegen. 

En dan is het klaar?

eenzaam

Tijdens een congres over communiceren met de natuur, waarover later in een blog, is er een inspirerend intermezzo. Een psycholoog/cabaretier komt vertellen over hoe je in gesprek komt met je naaste. In de trein heeft iedereen oortjes in of een koptelefoon op. De psycholoog trekt zich er niets van aan, hij begint een praatje. Wat blijkt? Mensen willen helemaal niet afgesloten zijn. Bijna iedereen wil graag even praten. heel vaak wordt het heel gezellig in de coupe. Ook hij aarzelt om iemand met zichtbare tattoos aan te spreken. Ook dat vooroordeel kan de prullenbak in. We willen allemaal verbonden zijn en gezien worden. In Arnhem vinden op de begraafplaats Moscowa elk jaar 100 begrafenissen plaats waarbij niemand komt. Stadsdichter Jesse Laport heeft in opdracht van de gemeente een boekje met gedichten gemaakt met als titel:  "Misschien liep je mij voorbij" om voor te dragen bij deze begrafenissen. 

Honderd uitvaarten alleen al in Arnhem van mensen die blijkbaar niemand als hun naasten kunnen beschouwen. Ik schrik wel van het aantal. Toch geloof ik niet dat je persee kunt zeggen dat alle mensen die een eenzame begrafenis hebben eenzaam geweest zijn. Ongeveer de helft van de Nederlanders is eenzaam volgens onderzoek. Dit zijn echt niet allemaal mensen die weinig contacten hebben. Ik heb het van dichtbij meegemaakt. Mijn tante, een leuke, intelligente vrouw is nooit getrouwd geweest. Ze had ook niet veel vriendinnen. Ze woonde in hetzelfde dorp als mijn moeder. Als ik mijn moeder opzocht ging ik ook (liever) naar mijn tante. Ik vroeg haar een keer of ze eenzaam was. Ze keek me verbaasd aan. Eenzaam? Nee hoor. Ik ben veel alleen, maar dat vind ik heerlijk. Lekker mijn eigen dingen doen, ik verveel me nooit. 

Mijn moeders leven is gestopt sinds mijn vader is gestorven in 2000. Sinds die tijd zuchtte ze bij elk bezoek wel een keer. Ja, maar ik ben wel alleen. Ze had veel vriendinnen en kennissen. Ook haar kinderen en kleinkinderen bezochten haar elke week. Ze had een beste vriendin die kwam elke dag. Mijn moeder was eenzaam.

Eenzaamheid zit niet in weinig contacten hebben. Eenzaamheid is denk ik je niet thuis en verbonden voelen. Hoe je eenzaamheid kunt oplossen zou ik niet kunnen uitleggen. Maar ik denk dat je het zelf moet doen. Wat wel enorm helpt is als iedereen elkaar weer gaat aanspreken in de trein. 

Boominee

 "Plant geen bomen meer": Joost Verhagen.

 In het dagelijks leven adviseert hij gemeenten en provincies op het gebied van klimaat aanpassing, biodiversiteit en gezondheid. Bomen zijn daarbij de groene ruggengraat, zegt hij. "Van bomen in onze buurt worden we gelukkiger".

Hij heeft de erenaam boominee gekregen omdat zijn kantoor gevestigd is in een verbouwde kerk. Als ik hem op de radio in het programma Nieuwsweekend hoor, noemt hij tussen neus en lippen door de 3, 30, 300 regel. Gelukkig hebben de presentatoren er ook nog nooit van gehoord. Joost legt uit dat het een regel is van professor Cecil Konijnendijk, een internationale vuistregel voor stedelijke vergroening. Vanuit elk huis moeten er drie grote bomen zichtbaar zijn, 30% van een buurt moet bedekt zijn met boomkruinbedekking en elke bewoner moet binnen 300 m van hun huis toegang hebben tot groen, zoals park of bos. De regel is gebaseerd op uitgebreid onderzoek naar de voordelen van groen. De 3. 30, 300 honderd regel is het absolute minimum meent Joost. We hebben groen heel hard nodig, niet alleen voor het klimaat maar ook voor onze fysieke en mentale gezondheid. 

Als de politiek roept dat we 10.000 bomen gaan planten dan is dat een ongenuanceerde uitspraak goede sier maken. Waarom ga je de bomen planten, waar ga je bomen planten en hoe lang kunnen ze daar blijven staan? Bomen planten is over je eigen graf heen regeren, een boom wordt namelijk pas na 35 jaar CO2 neutraal. De gemiddelde stadsboom wordt maar 35 jaar. Dan is de straat weer toe aan een nieuw wegdek, nieuw riool of andere indeling en sneuvelen vaak de bomen. We planten wel nieuwe, maar dat kost veel CO2. Dat begint al op de kwekerij, het verplanten, het vervoer. Bovendien vangt een oude boom veel meer CO2 af dan een jonge boom. 

Helaas stonden er in mijn tuin bijna geen bomen toen ik hier kwam wonen. Alleen een paar oude taxussen, een appel en een peer. De meeste bomen in mijn tuin zijn 10 jaar geleden geplant. Volgens Joost kunnen eiken en taxussen wel 1000 jaar oud worden. Die taxussen daar ben ik nu nog zuiniger op.  

Knarrenhof?

We hebben het er wel eens over in Randwijk. Zou dat wat zijn later, een knarrenhof en hoe zouden we dat aanpakken. Afgelopen week heb ik ervaren hoe fijn het is om mensen in de buurt te hebben die naar je omkijken en hulp bieden als het nodig is. Ik heb de hele week misselijk op de bank gelegen met een emmer in de buurt. Draaiduizeligheid, een bekende kwaal maar meestal is het na 1 of 2 dagen wel over. Dit keer duurde het een week. Ik was alleen thuis, vanwege ernstige fernweh van mijn lief. Hij is drie weken op trektocht door Italië. 

Toen mijn Randwijkse vriendin eenmaal in de gaten had dat ik nogal hulpeloos en ellendig op de bank lag, kwam ze elke dag even kijken, of ze iets kon doen en een praatje maken. Hartverwarmend. Mijn knarrenhof toekomst wankelt wel ineens nadat ik afgelopen week H. heb gesproken. Ze belde voor een advies over haar huid. Ze is een dierbare goede bekende die in een woongemeenschap woont in Lent. In de woongemeenschap, die al zeker 10 jaar bestaat, heeft iedereen een eigen huis of appartement. Er is een grote gemeenschappelijke ruimte met een keuken, een zaal, studeer, logeerkamers en een gemeenschappelijk autovrij terrein. Als ik daar kom zijn er altijd spelende kinderen, ouders zitten op een boom in de zon te kijken. Er zullen vast ook wel strubbelingen zijn, maar het ziet er uit alsof het heel fijn wonen is. Een van de uitgangspunten van de woongemeenschap is altijd geweest, van 0 tot 100. Waarbij ik van dichtbij heb gezien dat er voor elkaar gezorgd wordt als het nodig is.

H. en ik zijn allebei nogal positief over de toekomst omdat we dat zien als onze plicht. Er zijn zoveel mooie initiatieven. Ik vertel over mijn bezoek aan de groenmarkt en over het gesprek met een groep die al ver gevorderde plannen heeft voor een longhouse. Een lang gebouw met plaats voor woningen voor meerdere generaties. H. is direct enthousiast. Ik vraag aan H. die in augustus 80 jaar is geworden of ze iets zou voelen voor een knarrenhof. Dat zou snel mijn dood worden roept ze verontwaardigd: "Natuurlijk erger ik me wel eens aan kindergeschreeuw, rondslingerende fietsjes, herhalende discussies maar dat hoort erbij, zo is het leven. Het mooie is dat ik me ook weer een beetje oma voel als er een baby wordt geboren." 

Vanmiddag op de radio hoor ik een vraaggesprek met Yort Kelder en Eveline Crone hoogleraar neurowetenschapper en schrijfster van boeken als : Het puberende brein en 1 dag in ons brein. Ze benadrukt dat het goed is voor je hersenen om uit je bubble te komen. Omring je vooral niet met mensen die het met je eens zijn. Blijf in gesprek met mensen met andere denkbeelden en van allerlei leeftijden. Het schrijven van dit bericht werd onderbroken door een Randwijkse vriend, die komt kijken hoe het met me is. In Randwijk lukt het om voor elkaar te zorgen, zonder knarrenhof.  

De Plant "ontluikend leven"

Met de schrijfclub doen we mee met een Wageningse actie. Schrijf iets over een Wagenings kunstwerk. Alle verhalen worden verzameld en tentoongesteld in het stadhuis.

Ik wist direct dat het "De plant" van Huub Kortekaas moest zijn. Het beeld staat op een prachtige open plek in het arboretum op de Wageningse berg.

De Plant - Huub Kortekaas

Toen ik het beeld voor de eerste keer zag, bleef ik stokstijf staan. In het arboretum loop ik doorgaans met het hoofd schuin naar beneden planten te kijken en naambordjes te bestuderen. Als ik tegen dat enorme beeld aanloop gaat mijn blik omhoog. Het is van een verbazingwekkende eenvoud. Het beeld maakt de open plek compleet. Het is op een bepaalde manier ook onopvallend. Ik kan er ook langs lopen zonder dat ik het gezien heb. Maar als ik het opmerk zie ik meer dan het beeld. Het beeld is een verhaal geworden. Een verhaal dat ik meedraag tot op de dag van vandaag. 

Zondag 19 juni 2016 was ik in de tempelhof in Winssen, het huis en de tuin van Adelheid en Huub Kortekaas. Het kunstenaarsduo gaf uitleg over hun wereldwijde project, met als onderwerp de mens als unieke zaailing: "Welke bloem ben jij?' Adelheid en Huub zijn in mei 2015 begonnen met de "uitzaai" van 99.999 papieren mensbloemen volgeschreven met teksten in 11 talen als wake-upcall om ons wereldwijd te verbinden en te inspireren tot een meer duurzame en vredige wereld. Het hele weekend op de tempelhof stond in het teken van female energy; dansen, lezingen en tai chi. Voor mij was het een euforische dag, een groot feest met mooie, blije mensen in zomerse, kleurige kleren. Een dag om te geloven in wereldvrede en in de goedheid van mensen. Een dag waarop ik dacht, dat moet toch iets veranderen, de verspreiding van de papieren mensbloemen met mooie boodschappen en al die mensen die na het feest geïnspireerd en vol positieve vrouwelijke energie terug gaan naar hun eigen omgeving, Een dag waarop mensen deelden hoe zij de wereld een beetje mooier maken in hun straat, buurt, dorp, stad. Een dag waarop ik besef dat ik ook een unieke zaailing ben, die nog niet weet welke bloem ze zal kunnen worden. 

In juni 2016 was ik nogal optimistisch en positief. Wereldvrede lijkt nu verder weg dan ooit en ook een duurzame wereld is op dit moment geen prioriteit bij wereldleiders. Het is wel belangrijk optimistisch te blijven, Pessimisme  zorgt ervoor dat je het opgeeft. Er gebeuren ook zoveel mooie dingen. Afgelopen weekend weer een heel groen weekend gehad. Zoveel mensen ontmoet die zich met hart en ziel inzetten en samen werken aan een mooier en duurzamer Nederland. 

Huub Kortekaas is inmiddels overleden. Ik was erg onder de indruk van het vrolijke optimisme van het echtpaar. Adelheid zal Huub wel heel erg missen. Daar denk ik allemaal aan als ik even stil sta bij het 6 meter hoge beeld in het arboretum. 

Wat we hadden kunnen weten

 "Wat we hadden kunnen weten" is het nieuwe boek van Ian Mc Ewan.  Het is 2130 en GB bestaat uit bergachtige eilandjes die alleen nog per boot verbinding met elkaar hebben. Veel gebieden zijn vrijwel onbereikbaar geworden. Wat er aan erfschatten gered is, is ondergebracht in nieuw gebouwde musea en bibliotheken hoog gelegen op de bergen. In het boek wordt de tijd onderzocht waarin wij nu leven 1995 tot 2030. De mensen levend in 2130 vinden ons nogal dom. We hadden het kunnen weten, waarom hebben we niks gedaan? Waarom hebben we de catastrofe willens en wetens op ons af laten komen. Tijdens het lezen bekruipt me regelmatig een gevoel van schaamte. 

Vorige week liep ik met een groep geïnteresseerden uit Randwijk onder leiding van ecoloog Henk van Ziel door de Randwijkse uiterwaarden. Henk leest het landschap. Waar ik een bultje zie, ziet Henk de vroegere bewoners. In de uiterwaarden hebben huizen gestaan en steenfabrieken met veldovens. De tekens van die bewoning zijn nog te zien en de namen en andere gegevens van de bewoners zijn op te zoeken in archieven. De geschiedenis van de vorige bewoners werd verteld door Caspar Blaauw.

Henk verteld over het riviertje de Laak. Ik zie een droge sloot achter mijn tuin maar het is het restant van het riviertje de Laak, die onderdeel geweest is van het Herveldsysteem. Een breed stelsel van stroomruggen en rivierlopen dat zich van de huidige Waal naar de Rijn slingerde.  De restant hiervan is de huidige Laaksloot die nog in de uiterwaarden te zien is.  

Ik voel me steeds meer verbonden op de plek waar ik nu woon. Tegelijkertijd ben ik me bewust van de enorme kwetsbaarheid van de plek waar ik woon. Wat ga ik redden als het water komt? 

Helm

 "En nu nog een helm": roept de man agressief. Ik schrik en ben boos en van slag. Ik fiets in de regen op de dijk op weg naar het Lexkesveer. Er komt me een wielrenner tegemoet. Een ietwat stevige man van minstens middelbare leeftijd. In de bocht fiets hij dicht langs mij, ik dacht om gedag te zeggen. Ik kijk vriendelijk en wil iets vrolijks roepen. Dat gebeurt vaker als ik met slecht weer buiten ben. Dan zijn alleen echte buitenmensen ook buiten en die herkennen elkaar, denk ik. Maar de man heeft andere plannen. Hij wil de overheid meehelpen de fietsers over te halen een helm te gaan dragen. 

Ik ben niet tegen een helm op de fiets. Ik ben wel tegen de hetze die er nu gaande is. Er komen steeds meer fietsers om in het verkeer. Door een helmplicht te overwegen leg je de verantwoordelijkheid bij de fietser. De fietser moet zich beschermen. Het overige verkeer hoeft niet te veranderen. Ik fiets veel en lange afstanden. Ook veel op secundaire wegen zonder fietspad. Er wordt over het algemeen veel te hard gereden. Wat zijn de oorzaken van de vele fietsdoden? Komt het misschien omdat we in steeds grote auto's rijden, zwaarder en met een hoger bumper, veel gevaarlijker voor de kwetsbaardere weggebruiker. Komt het omdat de fietspaden slecht en druk zijn. Zijn we ongeduldiger en letten we minder op elkaar? Komt het omdat de infrastructuur wordt bedacht door mensen die nooit fietsen. Of speelt misschien mee dat de meeste mensen op hun 18 de stoppen met fietsen en pas weer gaan fietsen als ze met pensioen zijn en een elektrische fiets kopen. Als ik de meeste ouderen zie fietsen vind het heel verstandig als ze helm opzetten. Ik vind de meeste ouderen hele slechte onhandige fietsers. Ze hebben de fiets totaal niet onder controle. 

Ik fiets al vanaf dat ik 4 jaar ben en de fiets is altijd mijn belangrijkste vervoermiddel geweest. Ik hou van buiten zijn en geniet meestal van mijn fietstochten. Als ik geen haast heb en alleen ben fiets ik nooit hard. Op het hier betreffende moment, fiets ik 12 km per uur, want tegenwind.  Ik neem de tijd om te genieten van of te huilen om het landschap. Geen enkele reden om een helm op te zetten. Volgende week ga ik op fietsvakantie in Duitsland. Heuvelachtig terrein, een zwaarbepakte fiets dan draag ik wel een helm. Ik heb veel zin om, geïnspireerd door de Tour de France, mijn racefiets weer van de muur te halen. Uiteraard draag ik dan ook een helm. Kortom vervelende, bemoeizuchtige meneer, ik wil graag zelf bepalen wanneer ik een helm draag. 

De kunst van het fietskamperen

Ik ben net terug van een 11 daagse fiets-kampeervakantie met J. en nog helemaal zen. Dat gevoel wil ik graag vasthouden. J. en ik hebben de Ems route gefietst, een stukje Ost-Friesland erbij, met een bootje de Dollard overgestoken van Embden naar Delfzijl en in drie dagen terug naar Randwijk, 800 km in totaal. Zonder ondersteuning? Ja helemaal met spierkracht, afzien en doorzettingsvermogen. Voor J. is het een snoepreisje. In zijn eentje fietst hij minstens 6 km per uur harder en zeker 40 km meer op een dag. Ik fiets in mijn eentje nog 2 km per uur langzamer en 20 km minder per dag. We moeten er samen uit zien te komen. 

De uitrusting

Er is van alles te koop om een fiets kampeervakantie comfortabel te maken. Toen J. en ik 9 jaar geleden weer zijn gaan fietskamperen na ongeveer 30 jaar, zijn we begonnen een nieuwe uitrusting bij elkaar te sprokkelen in de buitensportwinkel. Elk jaar wat. Het moeilijke is echter dat wat je vorig jaar gekocht hebt, het volgende jaar alweer achterhaald is. Het nieuwe item is er mooier, inventiever lichter en praktischer. Ik kan uren doorbrengen in buitensportwinkels. 

Ik hou van de kleding, ik ben gek op tentjes bekijken. Wat wegen ze, hoeveel uitgangen heeft deze. Ik wil namelijk altijd graag een eigen uitgang. Dat heeft onze tent nu overigens niet. Maar verder is het een ideale tent. Zeer ruim, superlicht 1,8 kg en in 2 minuten op te zetten. J. en ik hanteren ook in de buitensportwinkel de regel: wat niet kapot is wordt niet vervangen. Tikje spijtig vind ik dat soms wel. 

Het allerbelangrijkste voorwerp in onze uitrusting hebben we het eerste jaar gekocht. Sterker nog, een fiets kampeer vakantie zonder leek mij een moeilijke opgave. 

Elke keer als ik het uitpak, ben ik weer blij. Ritsje open, buizen en felgroene stof stort ik op de grond. Ik ben namelijk totaal niet zuinig op mijn spullen. Ik zet het buizenstelsel in elkaar, de buizen springen bijna vanzelf op de goede plek. Nu nog de stof er aan vast en dan staat er een stoeltje. Zo mooi dat ik toen ik het gekocht had, het eerst een paar weken in de kamer heb gezet zodat ik er naar kon kijken en af en toe even op kon zitten. Het is ook de duurste stoel die ik bezit. Sowieso een rijkdom om een stoeltje te hebben als je kampeert. We hebben dat niet van tevoren uitgeprobeerd, maar we passen precies met stoeltje en E-reader in de voortent. Als ik daar zit in het donker te lezen, af en toe tastend naar een glas met wijn dat ergens op de grond staat, ben ik intens gelukkig. 

De route

J. houdt van routes plannen en veranderen. Ik bemoei me niet zoveel met de route. Mijn mening doet er zeker wel toe, maar ik stel me liever bescheiden op als het gaat over de bestemming. Voor mij is het zinloos een bestemming te kiezen waar ik die dag wil komen, want dat lukt toch niet. Als ik gepauzeerd heb moet ik goed opletten dat ik niet terug ga fietsen. Als ik met J. op stap ben is dat een zorgeloze verzorgde reis. Ik fiets gewoon achter J. aan en ik weet zeker dat het goed komt. We komen ook echt aan op de geplande bestemming. Ik kan lekker om me heen kijken en genieten van de omgeving. Sinds ik me meer bewust ben van de achteruitgang van de natuur, insecten en vogels kijk ik anders om me heen. Er vallen me meer dingen op. Kale nette tuinen, veel strakke zeer korte grasvelden. Heel veel maairobots die maar blijven maaien. Onze tweede camping is in Ootmarsum. Een prachtige plek aan de rand van een minicamping. We kijken uit over een gigantisch groen veld. Stil is het, te stil dringt langzaam tot me door. Er leeft hier niets behalve de mens. Geen insecten, geen vogels, geen egels, geen uilen. De mensen vinden het prachtig, ze missen niets. Op de WC's staan bewegingsmelders met vogelgeluiden. 

wij zijn natuur

 Al wekenlang verheug ik me op de tentoonstelling in het Singer museum in Laren. De tentoonstelling -wij zijn natuur- op initiatief van prinses Irene in samenwerking met kunstenaars. Ze heeft juist kunstenaars uitgenodigd om beelden te vinden bij wat ze voelt, namelijk verbinding met alles wat leeft. Door kunst kun je iets uitleggen wat niet uit te leggen is. Kunst is een manier om mensen te raken. Irene wilde heel graag als een soort laatste boodschap en waarschuwing aan de wereld, vertellen wat haar raakt en beweegt in contact met de natuur. En mensen oproepen de verbinding te zoeken en voelen. Ik denk als een oproep, een noodkreet. Als je je je verbonden voelt ga je er beter voor zorgen. We zijn te vroeg voor het tijdslot wat we hebben en gaan eerst lunchen in de prachtige bloementuin. De mensen naast ons zijn nog ouder dan wij. Ik hoor dat ze het over de tentoonstelling hebben. Gelaten concluderen ze dat zij het wel zullen redden, ze hebben tenslotte niet veel tijd meer. Maar het nageslacht daar maken ze zich zorgen over. 

Ik beweeg me vaak in gezelschappen met een groen doel en voel me tussen mensen met aandacht voor groen altijd thuis. Het is vervreemdend om op deze tentoonstelling rond te lopen en totaal geen connectie te voelen met de andere bezoekers. Het is heel druk en ondanks de oproep om de tentoonstelling in stilte te ervaren werd er druk gepraat en overlegd. Heel jammer omdat de tentoonstelling je juist wil uitdagen om de beelden samen met de geluiden tot je te nemen en je te laten raken. Net zoals je geraakt kunt worden door de schoonheid van de natuur. Het onderwerp van de tentoonstelling spreekt me enorm aan. Ik was erg benieuwd naar de uitwerking van de boodschap. Ik voel die verbinding met de natuur altijd en overal. Die verbinding met de natuur voelt warm, volledig, compleet, tevreden en gelukkig. Maar ook verdrietig en soms wanhopig door het geweld wat we achteloos bedrijven en waarmee we niet kunnen stoppen. Vaak met economische motieven als excuus.  Maar ik moet door, voor mezelf en voor iedereen na mij. Ik geniet vaak en soms treur en wanhoop ik. We hebben de aarde in bruikleen van onze kinderen en kleinkinderen en we maken er een puinhoop van.  

road kill

 Er is een mevrouw op de radio. Ze wordt geïnterviewd door Mieke van Nieuwsweekend. De mevrouw was er drie maanden geleden ook. Toen kondigde ze aan dat ze voor een onderzoek drie maanden alleen uit het wild zou eten. Het is een wetenschappelijk onderzoek. Daar ben ik natuurlijk zeer nieuwsgierig naar. Hoeveel mensen doen er mee en waarop worden deze mensen onderzocht. Daar ging het interview niet over. Toen ik het drie maanden geleden hoorde dacht ik dat het heel moeilijk zou worden om voldoende calorieën binnen te krijgen alleen door wild te plukken. Bovendien is het heel veel werk. Je bent de hele dag aan het zoeken. In gedachten zie ik de jager/verzamelaar de hele dag scharrelen en graven naar knollen. Af en toe werd er natuurlijk vlees of vis gegeten, maar het valt natuurlijk niet mee om een dier te pakken te krijgen als je geen of zeer primitieve wapens hebt.

Overigens is uit recent onderzoek gebleken dat de jager/verzamelaar het rode vlees aan de honden gaf en zelf de botten van de dieren kraakten en vooral de inhoud hiervan, het merg dus opat. In het merg zit vooral vet, een zeer belangrijke bron van calorieën. De onderzoekers nemen aan dat de jager/verzamelaar door ervaring had ontdekt dat je niet gezonder en fitter wordt van veel rood vlees eten. Je krijgt teveel eiwitten binnen, dit kan je lever op een gegeven moment niet meer verwerken en dan vergiftig je jezelf. Bovendien krijg je niet genoeg calorieën binnen. 

De wildplukker op de radio vertelde zeer enthousiast over haar drie maanden wild eten. Ze is op een gegeven moment helemaal gestopt met groen plukken. En ook fruit at ze niet meer. Eetbare knollen en wortels, die denk ik een zeer belangrijke voedingsbron geweest zijn van de jager/verzamelaars heeft ze het niet over gehad. Haar wild eten kwam vooral neer op eieren van ganzen en aangereden dieren op de weg. Ze heeft dassen, hazen, duiven en konijnen gegeten die doodgereden zijn door het verkeer. Tja over zulke dodelijke wapens beschikten de jager/verzamelaars niet. 

Ze voelde zich fantastisch, gezond en fit. Haar overtuiging is dat dit kwam door de enorme hoeveelheden eiwitten die ze verwerkte. Ze is tot de voorzichtige conclusie gekomen dat we misschien toch wel vooral carnivoren zijn. Om dit te bewijzen gaat ze de komende drie maanden alleen vlees eten. Ik ben benieuwd.

Stel je voor

Stel je voor. Je woont in een gebied dat kwetsbaar is bij een stijgende zeespiegel. Je kinderen en je kleinkinderen wonen er ook. Je weet als de klimaatverandering doorgaat met de snelheid van nu, is het gebied over 30 jaar onleefbaar, een groot gedeelte van het gebied staat onder water. Er is niet genoeg grond meer om groenten te verbouwen. Er is geen toekomst voor je kinderen en kleinkinderen. De situatie is voorstelbaar. Zeker in het rivierengebied. De helft van Nederland is kwetsbaar bij een stijgende zeespiegel. 

Deze situatie is al werkelijkheid aan het worden voor de mensen die wonen in de straat van Torres, een eilanden groep bij Australië. De oorspronkelijke bevolking van de straat van Torres heeft de Australische regering aansprakelijk gesteld voor de gevolgen van klimaat verandering en eist via de rechter maatregelen om verdere klimaatschade te voorkomen of in ieder geval te beperken. Ze hebben zich laten inspireren door uitspraken van de Nederlandsche rechtbank. Jaren geleden al heeft Urgenda via een rechtszaak maatregelen geëist van de Nederlandse overheid om verdere klimaatverandering te voorkomen. Ze hebben gewonnen.  Ik was blij met deze uitspraak, maar kennelijk is het makkelijk om deze uitspraak naast je neer te leggen, want er gebeurt weinig en het klimaat verandert in een recordtempo. 

De Australische rechter vindt dat de overheid niet verantwoordelijk is en niet gedwongen kan worden om maatregelen te nemen. 

Ik ben verdrietig en kwaad als ik dit bericht in de krant lees. Ik voel me wel verantwoordelijk, we zijn allemaal verantwoordelijk.