Zaadjes planten

Ik blader door de zaadcatalogus van Velt en streep aan welke groenten ik wil bestellen. Dit is een van de leukste bijkomstigheden van een grote tuin. Ik kan heel veel onderstrepen en bestellen. Ik heb overal plaats voor. 

Terwijl ik door de catalogus blader en diverse groenten aanstreep is mijn tuin op haar mooist. Alle groenten die ik aanstreep zie ik direct ergens in de tuin groeien. Prachtige stevige stengels met knapperige mosgroene spruiten, dikke paarsrode spitskolen, rode en groene boerenkool door elkaar, wollig en kroezig en minstens 1 meter hoog. Heerlijke malse sla in diverse kleuren. In de kas vechten de tomaten om aandacht geel, oranje, zwart, groen en ook rood staan de vruchten te blozen. Kerstomaatjes die meestal de keuken niet halen. Ik kan het niet laten om in het knapperige velletje te bijten, waarna de fris zure inhoud mijn mond in stroomt. Ook joekels van vleestomaten, 1 tomaat is genoeg voor een salade. Pittig pepers groeien weelderig met dikke groene en lange rode exemplaren. Altijd weer spannend. Eerst proeven voor ik ze in het eten verwerk. Aardappelen vind ik niet zo spannend. Ze zijn vooral fijn om een nieuw stuk grond te ontginnen. Knoflook zit al in de grond en uien horen er gewoon bij.

Alles groeit weelderig door elkaar zonder problemen. Als ik in de zadencatalogus blader heb ik geen luizen, muizen, slakken, rupsen of andere minder gewenste dieren in de tuin die graag willen mee eten. Door de zaadcatalogus vergeet ik de minder geslaagde teelten van afgelopen jaar. Ik vergeet dat ik sommige gewassen tot 4 keer toe gezaaid heb vanwege de slakken en dat ik uiteindelijk biologische plantjes gekocht heb bij de Welkoop. (aanrader, hebben het heel goed gedaan). Ik vergeet dat ik lang heb moeten wachten voor ik iets kon oogsten uit de tuin omdat het een koel voorjaar was. Ik vergeet dat ik eindeloos rupsen heb gevangen van de kolen om ze verderop weer in een kool te zetten die ze wel op mochten eten. 

Enige weken later komt de kruidencatalogus. De kruidencatalogus maakt mijn tuin compleet. Alle zaden die ik bestel zie ik in volle glorie bloeien. Ik loop zelfs al rond met een mandje om te oogsten voor kruidenthee of kruidenolie. 

De werkelijkheid is al prachtig, maar de zaadcatalogussen maken mijn tuin nog mooier.

Nieuw seizoen, nieuwe kansen het zaadje is weer geplant.

voelen

Een warm gevoel overvalt me als een goed passende mantel van zachte stof. Ik stap de tuin in van een vrouw met een passie voor tuinieren. We zijn op het aperatief uitgenodigd bij de gastvrije en charmante Engelse buren van het Franse vakantiehuisje voor een week. De buurvrouw vertelt enthousiast dat ze niet alleen in Frankrijk een tuin heeft maar ook in Engeland bij haar huis en ook nog een volkstuin (allotment).Hoewel de tuin niet direct heel mooi is, voel ik dat de buren met liefde en aandacht in de tuin aanwezig zijn. Het wordt tijd dat ik ga geloven dat ik dat kan voelen. Jaren geleden, toen we nog in Brabant woonden en lange vakanties vierden in Frankrijk voelde mijn tuin verweesd aan als ik thuiskwam na wekenlange afwezigheid. Meestal was het al donker als we thuiskwamen. De voordeur open, de stapel post opzij schuiven en direct door naar de achterdeur. Dan liep ik in het donker met mijn handen over mijn planten te strelen. Ik was altijd erg blij om mijn planten weer te zien en benieuwd hoe de tuin er bij lag, Ik had het gevoel dat mijn planten mij gemist hadden en helemaal opfleurden na een paar dagen. Ik heb dat nooit aan iemand verteld en nam dat zelf ook niet zo serieus. Tegenwoordig denk ik het steeds vaker te voelen. Tuinen waar mensen vechten tegen natuurlijke processen en tuinen waar mensen proberen samen te werken met de natuur. 

Geen bericht van boven

 Mijn moeder voelt haar levenseinde naderen. Net zoals over haar leven is ze ook de baas over haar dood. Ze is gestopt met eten en drinkt weinig. Na het breken van haar heup is haar strijdlust verdwenen. Ze heeft veel pijn en verlangt naar het einde. Ze is ervan overtuigd dat ze haar grote liefde, mijn vader, weer zal zien na 24 jaar. Er is ook onzekerheid. Hoe is het in de hemel? Ze wil graag spreken met een vrouwelijke dominee met wie ze zich verbonden voelde. Ik neem contact op en krijg te horen dat ze op vakantie is. 'Dan wacht ik wel met doodgaan tot ze terug is' zegt mijn moeder koppig. Ik weet haar te overtuigen dat ze vast ook wel met de huidige dominee kan praten. 

Ik bel de dominee van de protestante gemeente Elst. Het staat hem niet erg aan dat hij tweede keus is, maar hij wil toch wel komen. De dag na het bezoek vraag ik mijn moeder hoe het was. Ze kijkt verongelijkt. 'Die dominees tegenwoordig die weten ook niks meer' zegt ze. Ik vraag wat ze bedoelt. 'Ik vroeg hoe het in de hemel is. Daar kon hij geen antwoord op geven. Hij wist het niet'. 

Even later. 'Ik ga zelf wel kijken!' Hoofdschuddend gaat ze weer liggen en valt in slaap. 

Het is alweer bijna 2 maanden geleden dat mijn moeder is overleden. Tot nu toe geen bericht van boven. 

ouder worden

Er wordt veel geld besteed aan onderzoek naar veroudering. Omdat veroudering een ziekte is geworden, wordt er gezocht naar een medicijn. Iedereen verouderd dus dat zou weleens een goudmijn kunnen worden net als de totaal overbodige en zelfs schadelijk cholesterolremmers.

Ik hoor veel van mensen van mijn leeftijd, bijna 70, dat ze nog ouders hebben. Vaak een van de ouders, namelijk de moeder. De moeders zijn in de negentig, sommige worden zelfs honderd. Algemeen wordt aangenomen dat deze trend zich voortzet en dat we steeds ouder zullen worden. Dat gaat niet gebeuren. Ik denk dat we nu op de top zijn. Vanaf nu gaat de gemiddelde leeftijd omlaag. Misschien nog èèn generatie. De generatie van mijn moeder is sober opgegroeid. Bovendien hebben veel mensen honger en ontberingen geleden in de oorlog. Dat is niet fijn maar voor je gezondheid kan tijdelijke schaarste een gunstig effect hebben. Mijn generatie is nog opgegroeid grotendeels zonder auto, zonder fastfood, chips en snoep. Bovendien kwam overgewicht nauwelijks voor. Als mijn dochter een foto ziet van mij met mijn huisgenoten in mijn studententijd vindt ze ons heel erg mager. Dat was toen normaal. Dat is nog steeds normaal. We fietsten alles, openbaar vervoer was te duur. We dronken alleen veel op feestjes als de drank gratis was, in de kroeg hooguit twee drankjes.

Inmiddels heeft de meerderheid van de mensen overgewicht. Dat gaat geen enkele interventie nog veranderen. Er wordt bijna alleen nog elektrisch gefietst. Kinderen hebben een fatbike. Ik kan niet geloven dat een medicijn al deze factoren die gezond oud worden negatief beïnvloeden gaat opheffen.

Ik ben geen wetenschapper, maar als ik om me heen kijk zie ik zorgelijke ontwikkelingen. Ik schrijf dit alleen op om, als ik dat mag meemaken, te kunnen denken : dat zei ik toch! 

 

vliegen?

Dus we kunnen met een gerust hart in het vliegtuig stappen, deze vakantie; zegt de presentator van het radioprogramma Spraakmakers.Wat? Wie stapt er nog met een gerust hart in het vliegtuig? Het jaar 2024 is hard op weg het warmste jaar ooit gemeten, te worden. Er zijn orkanen, de oceanen zijn te warm, de hittegolven in diverse delen van de wereld zijn talrijk. En op veel populaire toeristenplaatsen zijn protesten en zijn we niet meer welkom. Ik weet best waar het onderwerp op de radio over ging. Boeing moet zijn uiterste best doen om de mensen te overtuigen dat vliegen echt heel veilig is vanwege recente incidenten. Uit een pas gepubliceerd Brits onderzoek blijkt toch echt dat vliegen enorm vervuilend is.  Een relatief kleine groep mensen maakt lange vluchten en dat levert heel veel uitstoot op. De onderzoekers benadrukken dat nu vooral de focus ligt op woon-werkverkeer. Dat betreft heel veel mensen en mag ook zeker aangepakt worden. Maar de impact van vliegen is groter, terwijl er veel minder mensen bij betrokken zijn. Je mag best van mensen eisen dat ze maar 1 keer per jaar vliegen. Dagelijks woon-werkverkeer is lastiger te veranderen. Gek genoeg wordt vliegverkeer meestal niet meegewogen in onderzoeken naar uitstoot van bewegingen van mensen. Ik heb voor het allerlaatst gevlogen in 2015 naar een schrijfcursus in Ierland. Mijn kinderen gaan ook niet op vliegvakanties en gelukkig hoor ik steeds meer om me heen. Nee, vliegen dat probeer ik niet meer te doen. 

Nee, Roos Abelman, we kunnen nooit meer met een gerust hart in het vliegtuig stappen. We zijn met teveel op deze aarde en onze impact is te groot. 

Wat wil je uitdrukken?

 "Wat wil je uitdrukken": vraagt de vioollerares aan de jonge violiste Noa Wildschut. Noa vertelt dat ze van diverse vioolleraressen andere vaardigheden heeft geleerd. Vaardigheden die ze meeneemt, de rest van haar leven. Het interview in de krant blijft me bij. Tijdens het hardlopen komt het terug. Van wie heb ik levenslessen geleerd? Niet van iemand van het onderwijzend personeel tijdens mijn schoolcarrière. Ik kan me geen enkel inspirerend figuur herinneren. En ik heb van niemand het idee gekregen dat ze het beste met mij voorhadden. Mijn ouders zullen vast het beste met mij voorgehad hebben, maar zij verstonden daar iets anders onder dan ik. 

De eerste wijze lessen kreeg ik niet zozeer van iemand maar meer door wat ik meemaakte. Ik was 27 en totaal de weg kwijt. De man, zonder wie ik mij een leven niet kon voorstellen, had voor iemand anders gekozen. Voor een vrouw die hem wat meer stabiliteit en zekerheden bood. Ik leefde op de automatische piloot, was erg ongelukkig en besloot in mijn eentje op fietsvakantie te gaan. Noorwegen leek me een veilige bestemming. In het Zuiden waren de mannen nogal opdringerig. Daar durfde ik als vrouw alleen niet naar toe. Met fiets en bepakking op de boot van Amsterdam naar Bergen. Aankomst in Bergen met zonsopkomst. Ik herinner me de ongelofelijke schoonheid van het landschap. De vele eilandjes en rotsen waar het schip tussen moest laveren en de zacht oranje lucht. Opgelucht fiets ik van de boot af. Het gaat beginnen. Wat er ging beginnen had ik niet over nagedacht. Na een hele dag fietsen door prachtige natuur, had ik niemand gezien en ook geen camping. Dat werd mijn eerste overnachting in het wild langs de kant van de weg. Geen oog dicht gedaan van angst, maar het went. De lessen die ik leerde waren dat je altijd weer mensen ontmoet. Ik was wel eens wanhopig als ik al dagen niemand had gezien, maar ineens waren daar 2 vriendinnen waar ik samen mee kampeerde. Later kwam ik 2 medicijnen studenten tegen, waar ik een paar dagen mee opgetrokken ben. Op een gegeven moment stond ik op een camping naast Gerard, de renovatietimmerman. Met Gerard besprak ik de problemen die hij met zijn vriendin had. En Gerard vertelde me alles over de renovatie van een kerk in Utrecht. We konden helaas niet samen fietsen, want Gerard was op de brommer.  In Nijmegen kwam ik alleen in aanraking met studenten. We zijn nog een hele tijd contact blijven houden. Alle mensen die ik tegenkwam hadden dezelfde boot terug naar Nederland. Pas toen ik 30 jaar later Wild van Cheryl Strayed las besefte ik dat het heel dapper was om zo een reis te ondernemen. Net als de hoofdpersoon in het boek begon ik de reis uit wanhoop. Ik was er ook totaal niet trots op. Ik schaamde me dat ik alleen ging. Maar net als in het boek heeft de reis mijn kijk op het leven veranderd. Ik wist dat ik het alleen kon. Sterker nog, ik heb ervaren dat ik in mijn eentje ook gelukkig kan zijn.  

De tweede keer dat ik alleen op reis ging, verkeerde ik in een andere crises. De kinderen waren uitgevlogen en ik wist dat ik weer meer Paula moest zijn en minder moeder. Maar ik was Paula kwijt. Ik moest weer op zoek maar mijn wilde haren, op zoek naar waar ik gelukkig van wordt. In een andere omgeving op zoek naar wat ik wil uitdrukken. Ik heb er vaker over geschreven. Ik ben naar een eco-camping vertrokken in de Spanje. Daar ontmoette ik Elin, een vrouw die mijn vioollerares is. Elin verstond de kunst het leven naar haar hand te zetten. De omstandigheden te scheppen zoals zij het wilde hebben. Ook heb ik daar geleerd welke mensen ik op afstand moet houden. Mensen die energie kosten, waar ik heel moe van wordt. 

Geluiden

Ademloos en vol verwondering heb ik het boek "geluiden van het leven" van Karen Bakker gelezen. Fascinerende verhalen over walvissen, olifanten, koraal, vissen en vleermuizen. Al deze dieren maken verschillende geluiden en hebben een taal, Ook dieren die wij niet kunnen horen hebben een stem en drukken emoties uit een een bepaalde taal. Wij kunnen de geluiden niet horen omdat onze oren niet goed genoeg zijn en omdat de geluiden zich vaak op een andere frequentie afspelen. Door middel van AI wordt onderzocht wat de dieren zeggen. Men zoekt naar patronen in bepaalde situaties. De taal van olifanten is uitgebreid onderzocht. Olifanten roepen elkaar bij de naam heeft men ontdekt. 

Zouden de slakken in mijn tuin hun vrienden roepen. Hè hallo hier staat een heerlijk vers net gezaaid afrikaantje, Ook de boontjes zijn dit jaar lekker. 

Bij het radioprogramma vroege vogels afgelopen zondag kwam een jonge wetenschapper vertellen over het onderzoek naar taal bij dieren met behulp van AI. Ik luister aandachtig en verbaas me. Kennelijk wil iedere wetenschapper zijn of haar eigen wiel uitvinden. Wat de wetenschapster vertelde wist ik allemaal al uit het boek van Karen Bakker, geschreven in 2022. Wat gaan we met deze kennis doen vraagt Menno, de presentator van het radioprogramma. De wetenschapper denkt dat de kennis over taal bij dieren gebruikt zou kunnen worden bij bijvoorbeeld politiepaarden. Hoe kunnen we deze dieren geruststellen zodat ze niet in paniek raken bij demonstraties.

Ik denk aan kalfjes in een veewagen op transport, aan kippen opeengepakt in een stal, aan varkens opgesloten in een hok. Aan koeien waarbij het kalfje direct is weggehaald. Wat nou als het lukt de taal van deze dieren te ontcijferen.