natuur

In mijn tuin is de natuur de baas en ik ben het hulpje.
Ik volg een cursus over voedselbossen, gegeven door Wouter van Eck .Wouter is van voedselbos Ketelbroek in Groesbeek. Hij heeft sinds 2009 een voedselbos en vertelt over zijn ervaringen.
De natuur zoekt altijd naar oplossingen, als wij het maar aandurven om niet in te grijpen. Er was een muizenplaag in het voedselbos van Wouter. De oplossing kwam uit de lucht vallen, uilen en andere roofvogels gingen broeden in het voedselbos. Bovendien vestigde zich een wezel in de houtwal.
Er was een rupsenplaag, er vestigden zich veel broedende vogelpaartjes die de jongen gingen voeden met de rupsen.
Schep de omstandigheden en de dieren komen. Ik heb bijvoorbeeld deze week een pad gespot. Ik heb speciaal een vijvertje aagelegd dicht bij de groententuin voor de pad. De pad zoekt naar een plek waar een poel en een droge plek dichtbij elkaar zijn. Je schept de omstandigheden, dan is het afwachten en juichen als het lukt. Nu moeten de padden groter worden en heel veel slakken eten, want dat is waar ik het meeste last van heb.
Mijn volgende probleem is dat de bomen in mijn struintuin, vooral de fruitbomen niet goed groeien. Dat komt omdat ze in een dode maïsakker geplant zijn. Een akker die jarenlang misbruikt is, ploegen maïs en kunstmest, zoals het met de meeste akker gaat. Een boom heeft schimmelstructuren nodig om te overleven. De schimmelstructuren halen de stoffen die de boom nodig heeft uit de bodem en maken deze beschikbaar voor de boom. Die schimmelstructuren gaan zich herstellen, maar dat kost tijd. Pioniersbomen erbij planten, zoals populieren, zwarte els en wilgen helpt om de bodem op gang te brengen en de bodem bedekt houden. Verder is het vooral geduld hebben.
De natuur de baas laten spelen. Maar ik heb zo graag iets te doen in de tuin.

investeren

Vandaag weer een stuk Pieterpad gewandeld met een leuke, lieve gekke vriendin. Ze vertelt dat ze de laatse jaren veel geld heeft gedoneerd aan vluchtelingen, rampen en nu ook weer aan Sulawesi.
Ik heb dat vroeger wel gedaan. Ik liet me nogal snel een schuldgevoel aanpraten dat ik het zo goed heb en best wat kan missen.  Maar op een gegeven moment begon ik mij te realiseren dat veel van mijn geld gaat naar de salarissen van mensen die een veelvoud verdienen van wat ik ooit op mijn slarisstrookje heb gezien. Dus ik geef bijna nooit meer aan zogenaamde goede doelen.
Maar het steekt wel een beetje als mijn vriendin vertelt over haar gulle gaven.
Tot ik een verhaal zit te lezen over een klimaat wetenschapper uit Nijmegen die mee heeft geschreven aan een rapport over klimaat doelen. Ze vertelt dat we het nog kunnen halen, een temperatuurstijging van 1,5 graad in plaats van twee. Maar dan moeten we wel alles op alles zetten.
Ze vertelt ook dat arme mensen in arme landen het meeste last krijgen van de klimaatverandering. terwijl wij daar de oorzaak van zijn. Om je dood te schamen.
Toen dacht ik: eigenlijk vreemd om geld te geven aan arme landen als er rampen gebeuren. Die rampen komen mede door onze manier van leven. We geven geld en leven weer door alsof er niets aan de hand is. Als je nou geld hier investeert om je huis energie zuiniger te maken, of minder of anders te consumeren. Geen vlees eten. Minder of geen auto te rijden, ben je dan niet verstandiger bezig?

schooltuinen

In mijn vorige blog gaaat het over wetenschappelijk onderzoek en dat je dit niet altijd even serieus moet nemen.
Tijdens de voedsel karavaan bijeenkomst spreek ik een vrouw die mij vertelt dat ze een wetenschappelijk rapport heeft geschreven over schooltuinen. Ze had al lang het idee, dat kinderen die in een schooltuin actief zijn geweest, later meer groenten eten en groenten ook lekkerder vinden dan kinderen die geen schooltuin hebben gehad.
Na grondig onderzoek heeft ze geconstateerd dat haar hypothese klopte. Haar onderzoek is goed gekeurd en gepubliceerd.
Even later spreek ik met iemand die in de gemeenteraad zit in de gemeente Lingewaard. Ik vertel over het onderzoek en over schooltuinen. Dan vertelt dat ze zich heel erg heeft bemoeid met schooltuinen in de gemeente. Maar het lukt niet overal. Op sommige scholen komen schooltuinen niet van de grond. Dat relativeert voor mij de uitkomst van het rapport over kinderen die een schooltuin hebben gehad en meer groenten eten dan kinderen die geen schooltuin hebben gehad.
Zou het niet zo zijn dat op scholen waar het niet lukt een schooltuin te beginnen, of waar geen schooltuin is, sowieso minder gezond en minder groenten gegeten worden? En dat op scholen waar schooltuinen wel belangrijk worden gevonden, kinderen van huis uit al gewend zijn om meer groenten te eten?
Dit relativeert voor mij de uitkomst van het onderzoek. Maar eigenlijk doet het er niet toe. Schooltuinen zijn hardstikke leuk en heel belangrijk, wat voor effect het ook op de kinderen heeft. Het zal altijd positief zijn.

wetenschappelijk?

Donderdag 4 oktober heb ik samen met iemand van Velt Den Bosch een workshop begeleid tijdens de Voedsel Anders Karavaan in Nijmegen. Het was een lastige opdracht voor mij, de titel van de workshop was er al en het verhaal van mijn Velt college was er ook al. ik moest er bij aansluiten. De titel van de workshop was "gezonde voeding begint bij een gezonde bodem"? Mijn Velt collega die levensmiddelentechnoloog is en in Wageningen les heeft gegeven, ging vertellen over de achteruitgang van de voedingsstoffen in onze voeding (groenten). De voornaamste oorzaken zijn de moderne grootschalige landbouw, verarmde bodem en keuze van zaden . Maar er zijn tot nu toe geen nadelige gevolgen gevonden voor onze gezondheid. Het probleem voor onze gezondheid is niet dat we geen biologische groenten eten, maar dat we te weinig groenten eten.

Tot zo ver de strekking van het verhaal van mijn collega. En nu kom ik. Ik ben zo overtuigd van het belang van biologische groenten eten. Hoewel ik ervan overtuigd ben dat het voor ons zelf ook gezonder is, blijkt dit niet uit wetenschappelijk onderzoek. 

Ik vertel hoe desastreus het gesteld is met onze biodiversiteit, de enorme achteruitgang in hoeveelheid en soorten insecten. Mede veroorzaakt door het massale gebruik van pesticiden. Ik vertel over de verarmde bodem, door kunstmest en ploegen.l Ik vertel over de grond in mijn tuin die drie jaar geleden zo dood als een pier was en op sommige plaatsen nog is, na jarenlang misbruik van traditionele landbouw. Ik vertel over hoe het wel kan en zou moeten. Mulchen (bodem bedekken). Plagen accepteren om uiteindelijk een natuurlijk evenwicht te krijgen. Kiezen voor meerjarige planten om de bodem de kans te geven een schimmelstructuur op te bouwen. Dit kan honderden jaren duren. Ik vertel over het belang van onkruid voor de gezondheid van de aarde en voor onszelf. Onkruid komt niet voor niets op. Het zorgt ervoor dat tekorten in de bodem op die plaatsen aangevuld worden. Dus als je onkruid weg blijft halen, blijft het terugkomen. 

Is dit allemaal wetenschappelijk bewezen? Mijn partner thuis heeft een wetenschappelijke opleiding en relativeert de wetenschap. Een professor van hem vroeger maakte de vergelijking met een vrouw in een bikini: er wordt veel getoond maar nog heel veel blijft verborgen. 

De conclusie van de wetenschap is dat we gezond kunnen eten, zonder rekening te houden met de bodem.  Ik vind dat we niet alleen vernatwoordelijk zijn voor onze eigen gezondheid, maar ook voor de gezondheid van onze aarde. Dus dat we zeker moeten kiezen voor biologische voeding. Bovendien ben ik er van overtuigd dat biologische voeding ook gezonder is dan gangbare voeding. Er komt een keer een krantekop: biologische voeding toch gezonder! Tot die tijd zit het verborgen, ergens onder die bikini. (wat natuurlijk een hele rare opmerking van die professor was)

bessen en zaden

Ik ben al siertuin lesgever bij Velt. Voor mij houdt dat in mijn kennis delen over de eetbare siertuin, eetbare wilde planten en kruiden.
Omdat ik het leuk vind om nieuwe dingen uit te proberen heb ik me opgegeven als lesgever voeding.
Ik heb theorie examen gedaan en gehaald. Een praktijk examen moest ik zelf organiseren. Het moest een soort kookworkshop worden en een van de bestuursleden van Velt Nijmegen komt  het beoordelen.
Ik heb een datum geprikt (29 september, vandaag dus) en de naam gekozen. Koken met (on)kruid is de titel van de workshop. De workshop was na een paar dagen volgeboekt en er staan 4 mensen op de wachtlijst.
Ik ben al weken bezig met workshop, recepten zoeken, uitproberen. De hele workshop afspelen in mijn hoofd. Gaat dit recept wel werken, is dat wel haalbaar. Jan, mijn partner, is op vakantie gegaan. Hij was wel van plan om nog een paar dagen weg te gaan , maar mijn lichtelijk obsessieve gedrag heeft de knoop snel doorgehakt. Hij klaagde dat ik niet luister, dat ik kortaf ben enz. Eerlijk gezegd was ik blij dat hij weg was. Dan kan ik me vol concentreren op de workshop. Wat heb ik genoten. Zowel van de voorbereiding als van de ochtend zelf.
En ik heb waarschijnlijk het meeste geleerd van allemaal. Ik ben rozenbottels gaan plukken voor de rozenbottelmosterd (heerlijk), ik heb meidoornbessen geplukt voor de meidoorn/vlierbessensaus, (lekker) Ik heb brandnetelchips gemaakt (aanrader). Bovendien heb ik me verdiept in zaden. Teunisbloemzaad is vrij makkelijk te oogsten en te gebruiken als maanzaad, misschien nog wel gezonder dan maanzaad. De zaden van de wilde wortel zijn ook erg lekker en te gebruiken om bijvoorbeeld azijn op smaak te maken. De zaden van spring balsemien zijn ook erg lekker en te verwerken in allerlei gerechten. Ik heb venuselixer gemaakt, dat is appelazijn met appelschijfjes, sleedoornbessen, o.i.kers bloem en zaad, divers groen, ginkgoblad, weegbree, rozemarijn, sumac, mosterdzaad en ........Zeven na 6 weken.
Ik heb ook ontdekt dat zelf appelazijn maken, super makkelijk is. Appels in stukjes snijden in een grote pot, water bijvoegen zodat appeltjes onderstaan. Na een paar dagen gaat het gisten en daarna wordt het zuur. Met die appelazijn kun je weer variëren met allerei bessen en zaden die op dit moment in overvloed zijn.
Er is maar een nadeel. Hoe meer ik weet, des te meer werk ik heb. Want je vindt het al snel jammer om iets niet te gebruiken wat in overvloed voor je neus hangt.

Het verborgene

Deze zomer publiceerde de wetenschapsredactie van het NRC  de serie: "Het verborgene". Het laatste artikel in deze serie gaat over kankergezwellen. Kun je kanker hebben zonder dat het ooit ontdekt wordt? En kun je oud worden met kanker gezwllen in je lijf?  Ja dat kan.
Je lichaam maakt de hele dag kankercellen,  deze cellen worden niet altijd opgeruimd en ontwikkelen zich tot (kleine) tumoren, die niet of nooit opgemerkt worden. Of die weer verdwijnen. Om een voorbeeld te geven. In 1987 werd bij een autopsie bij bijna 40% van de vrouwelijke veertigers, die door een niet aan kanker gerelateerde oorzaak waren overleden, kankergezwellen in de borst aangetroffen.
Er worden in het artikel een aantal voorbeelden genoemd van gevallen waarin een grote tumor weer verdwijnt. In een van de gevallen ontstaat in de weggesneden tumor een ontsteking. De man kreeg hoge koorts en de tumor verdween.
Dat deed mij denken aan een opmerking van de meridiaantherapeut. Een paar keer per jaar worden mijn meridianen gereinigd. Het doet er niet toe of ik dat geloof of niet. De resultaten zijn opmerkelijk. Sinds mijn hersenschudding had ik reglmatig last van ernstige migraine. Daar ben ik nu bijna van af door de meridiaantherapie. Een aanval duurt nu nog maar 4 uur en zal helemaal gaan verdwijnen volgens de therapeut.
Ik vraag de meridiaantherapeut of hij ook mensen met kanker behandeld. Hij antwoord bevestigend en vertelt dat het niet geneest maar de kwaliteit van leven verbeterd zeker. Hij heeft ontdekt dat mensen met kanker drie symptomen gemeen hebben: ze zijn in meer of mindere mate depressief, het zijn slechte slapers en nu komt het, ze zijn nooit ziek, ze hebben nog nooit hoge koorts gehad.
Er wordt steeds meer gekeken naar de rol van je immuunsysteem bij het ontstaan en behandelen van kanker. Men probeert het afweersysteem van de patiënt tegen kanker te mobiliseren.
Maar wat ik niet snap: als je nooit ziek bent en geen hoge koorts krijgt zou je denken dat je afweersysteem goed is. En een goed werkend afweersysteem zou kunnen voorkomen dat er kanker ontstaat uit de vele ontspoorde cellen die we maken?
Voor mij is weer een klein luikje van het verborgene opengegaan, maar het grootste deel blijft verborgen.
Dus toch maar weer vol inzetten op preventie en verder zoeken naar gezondheid. Wat is dat en wat moet je er allemaal voor doen. En wat niet.
Zoals de Britse bioloog Mel Greaves van The Institute of Cancer Research in Londen zegt: we leven een te exotisch leven dat niet past bij onze genetische erfenis.

Hoeveel?

In mijn blog van 17 juni schrijf ik over de enorme eetbare plantenkennis van orang oetans. Niet alleen kennis, ze eten ook 400 verschillende soorten plantaardig voedsel. En over het enorme gebrek aan biodiversiteit in onze keukens, met onze gemiddeld 20 verschillende soorten plantaardige voeding. Ik was benieuwd hoeveel verschillende soorten planten ik zelf eet.
Het wordt een heel saaie blog: groenten; tomaat, komkommer, sla, ijskruid, embiri-biri, courgette, slabonen, snijbiet, prei, ui, koolraap, boernkool, zuurkool, paksoi, koolrabi, spruitjes, rode biet, meiraapjes, ramenas, mierikswortel, broccoli, spinazie, chinese kool, wortel, aardappel, zoete aardappel, knolselderij, knoflook, yacon, rabarber, avocado, zuring , mais(33)
Fruit; appel, sinaasappel, banaan, mandarijn, ananas, kersen, ananaskers, frambozen, bramen, pruimen, mango, bessen, citroen, peer, druiven, kiwi's, vijg, kweepeer, mispel(19)
In de kruidenthee: dropplant, agrimonie, kamille, citroenverbena, turkse drakekop, heilig basilicum, duizendblad, calamintha, medoorn, hibiscus, cistus incanus, nepeta cataria, citroenmelisse, moerasspirea, vlierbloesem, citroengras, bosandoorn, calendula, roos, brandnetel, venkel, heemst, kaasjeskruid, wilde wortel, theehortensia, ananassalie, viburnum setigerum, smalle weegbree, lindebloesem, munt, boombasilicum, majoraan(32).
Verder in de smoothie, sla, pesto of soep: look zonder look, silene vulgaris, malva verticillata crispa, basilicum, duizendblad, o.i. kers, paardnebloem, brandnetel, madeliefje, aptenia cordifolia, waterpastinaak, mosterdblad, peterselie, rozemarijm, salie, selderij, lavas, curcuma, kaneel, engelwortel, chinese chrysant, diverse looksoorten, Tulbaghia bloem, roomse kervel, yacon, oregano, zanthoxyllum, hosta, toona sinensis, spilanthes (30)
Dit zijn samen 114 verschillende soorten. Ik ben er vast wel een paar vergeten. Maar tot de 400 kom ik (nog) niet.