Ongezond leven

 "Ik heb het recht om ongezond te leven" zegt filosoof laurens Landeweerd. Hij vindt de aandacht voor leefstijl nogal dwingend en ongepast. Hij rookt en daar is niets mis mee. Ik leg de vraag voor aan mijn lief, hebben we het recht om ongezond te leven. Mijn lief vindt van wel, maar dan niet piepen als je niet alle zorgkosten vergoed krijgt van de zorgverzekering. Mmmm ik denk niet dat we die kant op moeten. de discussie belandt al snel in de schuldvraag en dan worden ook de zogenaamde riskante sporten erbij gehaald. Ik krijg vaak de opmerking dat het heel gevaarlijk is om in het donker en met mist op de dijk en over Betuwse landweggetjes te fietsen. Mijn antwoord dat degene die te lui is om een paar kilometer met de fiets te overbruggen en met de auto gebruik maakt van mijn fietsroute de schuldige is die het gevaarlijk maakt voor mij, levert meestal alleen een paar opgetrokken wenkbrauwen op.  

Cardiloog Leonard Hofstra  wordt net als de filosoof Laurens Landeweerd, ook een uur geïnterviewd bij BNR nieuwsradio. De hele vorige week ging het een uur per dag over leefstijl en vooral over gezond ouder worden. Leonard vertelt trots dat hij maar liefst 12 jaar van zijn biologische leeftijd heeft gekregen door leefstijl. Tevens geeft hij aan dat 90% van zijn patiënten niet bij hem op het spreekuur zouden hoeven komen als ze gezonder zouden leven. Hoe ga je daar mee om vraagt de interviewster? Hofstra legt uit dat hij er in de spreekkamer niet veel mee kan. Voorlichting wordt niet betaald door de ziektekosten verzekering. Alleen ziekte brengt geld op. 

"Je lichaam is het enige dat echt van jezelf is" is een uitspraak van Joep van Lieshout. Joep van Lieshout is kunstenaar, voor de Dutch Design Week heeft hij grote beelden van organen gemaakt. De werken zijn onderdeel van zijn Sanitas Futurum project. Joep van Lieshout verdiept zich in het menselijk lichaam en flirt met de vraag of het onze morele plicht is als mensheid te streven naar de beste versie van onszelf. 

Ik denk ook dat je lichaam van jezelf is en dat geeft je het recht om ongezond te leven, Maar waarom zou je niet je best doen? Wat voor voordeel levert ongezond gedrag op? Ik weet niet wat mijn biologische leeftijd is maar ik voel mij lichamelijk geen 70 jaar. Ik heb vanmorgen hardgelopen, trainen voor de zevenheuvelenloop.  Het gaat wat langzamer dat moet ik accepteren, maar wat voelt het heerlijk dat ik dat nog kan. Ook je hoofd profiteert van een fit lichaam. Alles wat goed is voor je lijf is ook goed voor je hoofd. Heerlijk om te onderzoeken wat de beste versie is van jezelf en hoe je dat kunt bereiken. 

Misschien is dat het verschil tussen de filosoof en de cardioloog. Als je het zo gezond mogelijk ouder worden pad ingeslagen bent, voelt dat zo goed. Dan wil je alleen maar meer.

Herfst

Genietend van de regendruppels in mijn gezicht fiets ik met een flinke tegenwind naar huis. Heerlijk herfst. Wat heb ik er naar uit gekeken, zeker als we weer een paar hete dagen moesten doorkomen. Het is raar om te houden van de herfst. Het is raar om te zeggen dat je blij bent dat het vroeg donker wordt en dat je je verheugd op regen, sneeuw en kou. 

Mijn lichaam is gewend om 5 tot 6 uur per dag aan het werk te zijn in de tuin. Ineens is er rust in de tuin. Er zijn nog wel klusjes in de tuin, maar niets heeft meer haast. Alles kan ook morgen, of volgende week. 

Ik wandel meer, stap eens wat vaker op de fiets en heb eindelijk tijd om te zoeken naar antwoorden op de alsmaar groeiende vragen die ik heb. Vooral vragen over gezondheid en ziekte blijven me boeien.

Vorige week een groot artikel in het NRC over de enorme toename van huidkanker, met name de kanker die begint in de pigmentcellen. Terwijl ik zit te lezen begin ik al na te denken over de oorzaken. Wij zijn erg slecht in het nadenken over oorzaken. We hebben een probleem, hoe komen we er van af. Er is een ziekte we zoeken naar medicijnen om de ziekte te genezen in plaats van ook te onderzoeken hoe de ziekte ontstaan is. Niet in alle gevallen zal er een oorzaak zijn. En in niet alle gevallen kan er oorzaak gevonden worden. In het geval van huidkanker is de zon de enige boosdoener waar de medici naar wijzen. 

Dat kan nooit de enige reden zijn, want die zon is er altijd geweest. Zou het niet te maken kunnen hebben met onze voeding. De meeste mensen eten veel te weinig en veel te eenzijdig bepaalde groenten. Zelfs bij de Odin zie ik vooral sla en komkommer in het mandje. Bekend is dat de kleurstoffen in groenten, de carotenoïden in onze huid terecht komen. Je kunt het zien aan de huid als mensen  veel wortels en andere gekleurde groenten eten. De huid is niet helemaal wit, maar licht getint en beter beschermd tegen verbranden. Zou de huidkanker te maken kunnen hebben met een tekort aan carotenoïden? Worden pigmentcellen gevoed met carotenoïden is mijn vraag. Ik stel de vraag en krijg antwoord van AI.

Pigmentcellen worden niet direct gevoed door de carotenoïden.

Wel werken carotenoïden als krachtige antioxidanten. Ze beschermen de huidcellen. waaronder de pigmentcellen. tegen schade door straling en vrije radicalen. Carotenoïden geven een kleur aan de huid en bescherming. Sommige carotenoïden worden in het lichaam omgezet in vitamine A. Deze vitamine stimuleert de celvernieuwing en een gezonde huidconditie. 

Als je je pigmentcellen optimaal wil ondersteunen bij het aanmaken van melanine (huid pigment) kun je beter letten op L-tyrosine rijke voeding. (ei, vis, zuivel, avocado en noten) en koper(volkorenproducten, cacao en schaaldieren) .L-Tyrosine is namelijk de bouwstof van melanine en wordt ondersteund door koper. 

Stress zorgt voor een snellere huidverbranding door de zon. Als je meer adrenaline aanmaakt zorgt dit voor minder L-tyrosine. 

Kun je de kans op huidkanker verminderen door verstandig om te gaan met de zon, veel caroteenrijke (biologische) groenten en te letten op L-tyrosine? Ik weet het niet maar ik vind het zeer de moeite waard om een poging te doen. 

De andere hersenhelft

Nog steeds wil ik een boek schrijven over doen wat ik niet laten kan en woorden vinden om op te schrijven wat mijn ziel mij influistert. Dat is tot nu toe nog niet gelukt. 

In het tijdschrift "Vruchtbare  Aarde" lees ik een uitgebreid verhaal over  de Ierse neurowetenschapper Iain McGilchrist,  Hij heeft twee dikke boeken geschreven over onze hersenen. We hebben twee hersenhelften en we hebben beide hersenhelften nodig. De linkerhersenhelft heeft een wezenlijke bijdrage geleverd aan alles wat de mensheid in de afgelopen eeuwen heeft bereikt. De linkerhersenhelft is nuttig wanner we snel iets nodig hebben, iets voor elkaar willen krijgen. Alle andere waarden; verbondenheid, waarheid, goedheid, schoonheid, liefde, worden beter begrepen door de rechterhersenhelft. Om schoonheid te ervaren hebben we de rechterhersenhelft nodig. 

Volgens McGilchrist zijn we voor de derde keer in de Westerse geschiedenis in een periode waarin de linkerhersenhelft aan het roer staat. Met desastreuze gevolgen. "De linkerhersenhelft ziet namelijk geen diepte in ruimte, geen diepte in tijd en geen diepte in emoties. We zijn het vermogen kwijt geraakt om diep in de dingen door te dringen en ze in hun samenhang te begrijpen." Het is een bijzonder verhaal waarin ook grote stukken verwerkt zijn van een interview met McGilchrist, dat begin 2026 is gepubliceerd in Trouw(22-1-2026).

Ik moest direct aan mijn boek denken en begreep ineens waarom ik dat boek niet kan schrijven. Alles wat ik buiten voel en ervaar, de eenheid die ik voel met alles wat leeft me heen, beleef ik met mijn  rechterhersenhelft. Woorden vinden en schrijven doe je voornamelijk met je linkerhersenhelft. Hoe kan ik woorden vinden voor de pijn die ik voel als ik tuinen zie waar mensen strijden tegen de natuur, het bijhouden van hun stukje grond zien als een gevecht. Of een tuin helemaal van te voren uitgedacht zonder verassingen en inbreng van de natuur. Strak uitgevoerd volgens het plan van de bezitter. Wie begrijpt het als ik schrijf dat ik een ernstige vorm van solastalgie heb? 

Ik denk dat kinderen nog voornamelijk hun rechter hersenhelft gebruiken. Dat moeten we snel afleren als we ouder worden. Vooral in de tijd waarin ik opgroeide was het niet belangrijk wat ik wilde of voelde. De grote mensen wisten wat goed voor mij was. Ik mocht niet neuriën in de klas, ik mocht nergens aan zitten, ik mocht in de klas niet ineens roepen dat het sneeuwde, ik mocht niet praten en lachen in de klas, ik mocht niet te veel alleen zijn. ik mocht niet de hele dag lezen. En ik mocht vooral niet te bijdehand zijn, opvallen en te slim zijn. Mijn kompas ging stuk en je gaat aan jezelf twijfelen. Dan is er de linkerhersenhelft die je op de been houdt, zonder de verbondenheid die je hoort te voelen met mensen en alle levende wezens om je heen. Alles wat je voelde klopte niet en de rede neemt het over. 

Ik denk dat ik 48 was toen ik voor het eerst iets ging doen wat heel graag wou en wat niet nuttig was. Niet nuttig om een goede baan te vinden. Niet nuttig voor de samenleving. Ik kwam als 48 jarige in een klas met jonge mannen op de hoveniersopleiding en ik heb genoten. Later heb ik alles, behalve plantennamen, wat ik geleerd heb op de groenschool weer overboord gegooid. Het ging meer om de weg die opgegaan ben (met een flinke duw in de rug van mijn lief, die alles betaalde) dan wat ik er geleerd heb. In dezelfde tijd kochten we een hond. De hond heeft mij doen inzien dat ik buiten hoor. Dat ik thuis ben in de natuur. Het werd een grote hond en we gingen uren samen dwalen. Zo ver mogelijk van de bewoonde wereld. Daar en toen heb ik meer leren voelen. Ik voelde een eenheid met alles wat leefde om me heen. De natuur emotioneerde me enorm. Ik wist me geen raad met die emoties en begreep het ook niet. Het heeft even geduurd maar mijn rechterhersenhelft heeft zich de laatste jaren enorm ontwikkeld en inmiddels een belangrijke rol ingenomen. Dat voelt heel, compleet, gelukkig en tevreden. Nu ik dit artikel gelezen heb vertrouw ik nog meer op mijn gevoel. Wel jammer dat het boek er waarschijnlijk niet komt. Het lijkt me ingewikkeld schrijven met de linkerhersenhelft over mijn ervaringen en gevoelens met mijn rechterhersenhelft.  

laatste kans?

Op aanraden van een vriendin stapte ik een tweedehands kleding winkel binnen in Wageningen. Mijn oog viel direct op een opvallend bloesje. Ik ben gek op oranje. Ik keek verder tussen de kleren. Het is een klein, stil winkeltje, ik kon er niets aan doen dat ik het gesprek hoorde tussen de eigenaresse en een klant. De klant werd gevraagd om mee te doen met een modeshow, binnenkort in de Junushof nog wel. Ik spits mijn oren. De klant twijfelt, wat?!!! Ik wil wel, ik wil heel graag schreeuw ik in mijn hoofd. Mijn grote droom, meelopen in een modeshow. Vooral een droom die ik als jong meisje had. De maten die je moest hebben dat kwam aardig in de buurt, maar ik ben 1.63 m. Daar kun je niets aan veranderen. Terwijl ik tussen de kleren zoek blijf ik hoop houden dat de eigenaresse zal zien dat ik er best goed uitzie en dat 70 plus vrouwen een doelgroep kunnen zijn. Dat ik een uithangbord zou kunnen zijn om oudere vrouwen de winkel in te lokken. Na diverse kledingstukken gepast te hebben, besluit ik het oranje bloesje te kopen. Terwijl ik sta af te rekenen denk ik, het kan nog.... Een maal over de drempel besef ik dat het mijn laatste kans was en begrijp ik niet waarom ik dit zo graag wou en wil. 

Een paar weken later zit ik het NOS journaal te kijken. Grote Parijse modehuizen contracteren oudere modellen. Een prachtige oudere vrouw met lang grijs vertelt dat ze op dit moment veel gevraagd wordt. De modehuizen hebben ook ontdekt dat de huidige ouderen wat te besteden hebben en het ook willen uitgeven. Toch niet zo'n gek idee van mij 70 plussers op de catwalk. 

Consumenten

 Dat wil de consument nu eenmaal, is het argument van de industrie als antwoord op vragen over verspilling van bijvoorbeeld niet rechte komkommers, vervuilende producten of onzinnige diensten. De consument wil niks, de consument wordt iets aangepraat en de consument volgt.  Ik heb niet gevraagd om de zelfscankassa. Nooit gemist. Nu de zelfscankassa er is, maak ik er gebruik van. behalve als het druk is en er bij de kassa met mens wel plaats is. Ik ga naar de zelfscankassa omdat ik bang ben om een schakel te missen en dat ik het dan niet meer snap., zoals mijn moeder op het eind van haar leven. 

Lang geleden, toen de postcodes werden ingevoerd, heeft een vriendin koppig jarenlang volgehouden geen postcodes te vermelden bij het versturen van brieven en kaarten. Dan werkte je mee aan de automatisering, dat zou banen kosten. Best mogelijk, maar ik geloof niet dat je zulke ontwikkelingen in je eentje of met een groepje tegenhoudt. 

Wat wil de consument? Veel mensen vinden het betutteling als je in bijvoorbeeld ziekenhuizen geen ongezonde producten meer krijgt of in de kantine kan kopen. Maar is reclame dan geen betutteling. Of de manier waarop we bijna gedwongen worden ongezonde keuzes te maken in supermarkten door slimme marketing en inrichting van de winkel. Zelfs bij de zelfscankassa liggen de zakjes pepernoten voor het grijpen. 

We moeten ons realiseren dat we voortdurend beïnvloed worden. Door voorbeelden van mensen om ons heen, door eclame en door hoe winkels en onze hele samenleving is ingericht. Het is een illusie om te denken dat je iets zelf bedenkt? 

Hersenvoer

Hersenvoer is de titel van een boek geschreven door Esther Nederlof, bewegingswetenschapper gespecialiseerd in hersengezondheid. In een artikel in Orthofyto legt ze uit dat voeding en darmgezondheid kunnen bijdragen aan meer gedragsflexibiliteit en welzijn bij mensen met neurodiversiteit. Neurodivers zijn mensen met ADHD of ASS (autisme spectrum stoornis)

Ze begint in haar artikel met de biologische functie van neurodiversiteit, "Mensen hebben altijd samengeleefd in relatief kleine, maar nauw verwante groepen. Binnen zo`n groep was het handig als er een heel scala aan eigenschappen vertegenwoordigd was. Van mensen die zich goed kunnen concentreren tot mensen die voortdurend hun omgeving scannen, zoals mensen met ADHD doen. Van mensen die zorgen voor sociale cohesie tot mensen die goed patronen kunnen herkennen. In onze maatschappij worden de eigenschappen die vroeger echt nodig waren tegenwoordig al snel als onwenselijk, als ziekte, bestempeld. We zouden neurodiversiteit tegenwoordig best wat meer mogen waarderen" aldus Esther Nederlof. Heerlijk om dit te lezen. Ik heb er heel lang overgedaan om mijn enigszins neurodiverse brein te omarmen. 

De juiste voeding, vooral voor de hersenen kan ervoor zorgen dat de waardevolle eigenschappen die neurodiverse mensen hebben niet ontaarden in extremen. 

Bij diverse vormen van neurodiversiteit zijn er sterke aanwijzingen dat een brandstof tekort in de hersenen een rol speelt. Bij ADHD kan het voortdurend scannen van de omgeving door brandstoftekort mogelijk bijdragen aan hyperactief gedrag. Ook bij ASS kan het zoeken naar patronen door brandstof tekort in de hersenen mogelijk bijdragen aan sociale uitsluiting.

Lang is gedacht dat hersenen uitsluitend glucose verbranden, maar hersenen gebruiken naast glucose ook ketonen als brandstof. Sterker nog hersenen zullen vrijwillig hun glucosegebruik terugschroeven om ruimte te maken voor ketonen. Ketonen kunnen gezien worden als de schoonmakers van de hersenen. Ketonen ondersteunen de mitochondriën (energiecentrales in de cel) en zorgen voor minder oxidatieve stress. 

Ketonen worden gemaakt in de lever op het moment dat ons insulineniveau laag is. Mensen met een gezonde insulinegevoeligheid maken uit zichzelf een aantal uren per dag ketonen aan. Ze schakelen vanzelf over op ketonen productie in de loop van de nacht en als er meerdere uren tussen de maaltijden zitten. Echter 75% van de bevolking heeft geen gezonde insuline gevoeligheid en moet meer moeite doen om ketonen te maken in de lever. Meer moeite is in dit geval langere tijd vasten, weinig tot geen suiker, geen tussendoortjes of zelfs een ketogeen dieet. 

Naast de juiste brandstof hebben de hersenen baat bij de juiste voedingsstoffen, veten, mineralen, vitaminen. en voldoende eiwitten. Vette vis levert de juiste vetten, omega 3 vetzuren in de juiste verhouding met omega 6. Naast goede vetten levert vette vis ook eiwitten, mineralen vitaminen, waaronder jodium, magnesium, vitamine B en vitamine D. Jammer dat we maar 1 keer per week vette vis mogen, vanwege de vervuilde zeeën. Voor de overige belangrijke voedingsstoffen voor de hersenen ijzer, zink, koper en selenium beveelt Esther (voor mij helaas) rood vlees aan.

Daarnaast is er aandacht voor de darmen. Mensen met vormen van neurodiversiteit hebben vaker een ongezond darm microbioom, dan de rest van de bevolking. Vaak helpt het weglaten van granen en suiker en het eten van dierlijke eiwitten en gezonde vetten om de spijsvertering te ondersteunen. 

Omdat ik zelf ontdekt had dat ik bij de 75% van de bevolking hoor die geen gezonde insulinegevoeligheid heeft en me beter voel als ik suiker, tussendoortjes weglaat en nog weinig brood en pasta eet, ben ik zonder dat ik het wist al goed bezig voor mijn hersenen. Elke week twee haringen, regelmatig een maaltijd overslaan. en veel bewegen, ook op een lege maag.

Een paar jaar geleden heb ik de vierdaagse gelopen. Eigenlijk om een vriendin een plezier te doen. Ik hou erg van wandelen, maar het liefst in stilte. Het is een enorme herrie, zowel onderweg tijdens het wandelen als bij terugkomst in Nijmegen. Je loopt een dorp in overal muziek en hele lieve mensen die met van alles klaarstaan. Ik merkte dat ik tijdens het wandelen het lawaai prima aan kon. Sterker nog ik had er niet veel last van. Terug in Nijmegen moest ik zo snel mogelijk wegwezen. Ik werd gek van de harde muziek, die verschrikkelijke bassen. Of dit ook met die reinigende ketonen te maken heeft weet ik niet. Maar wel goed om te weten. 

Omdenken

 "Waar gaat de reis naartoe?": een campinggast spreekt me aan. Ik sta op het punt om te vertrekken, mijn fiets bepakt, alleen nog mijn bidons vullen. Mijn antwoord laat een verwonderde blik verschijnen op het gelaat van de sympathieke kampeerder. "Ik weet het niet, ik fiets naar het Noorden. De hele dag straffe tegenwind en dan kijk ik tegen een uur of vijf wel waar ik ben""; is mijn antwoord. Ik heb van mijn gebrek een avontuur gemaakt. Ik dwaal en maak daar een leuke tocht van. Als ik achteraf op de kaart kijk is er geen rechte lijn te zien van mijn fietstocht. Kris kras dwaal ik door het land en gedraag me als toerist. Verdwalen klinkt vervelend, dwalen klinkt avontuurlijk. Ik verdwaal niet, ik dwaal en daar geniet ik enorm van. 

Ik kan nooit ergens de weg vinden, raak totaal in paniek van Google maps en moet goed opletten dat ik na de lunch in de juiste richting verder ga in plaats van terug te fietsen. Wanhopig werd ik ervan. Om te voorkomen dat ik de lol in fietsen en vooral in fietskamperen zou verliezen ben ik gaan omdenken. Ik hoef nergens te komen, bijna alles is goed. Mijn trouwste bondgenoot zijn de wind en de zon op onbewolkte dagen. Dat werkt voor mij het best. Wel heb ik elke dag twee lastige uurtjes. Ik moet namelijk elke dag boodschappen doen en een camping vinden. Eerst de winkel en daarna een camping op maximaal een half uur fietsen. Dat lukt in Nederland bijna altijd. Tenminste als ik de camping direct kan vinden. Om een winkel te vinden let ik goed op. Ik volg de hoofdstroom auto's, dan ga ik letten op mensen met tassen. Volle tassen als tegenliggers, ik fiets in de goede richting, lege tassen in de achtervolging. Ik word er steeds beter in. Dit jaar geen problemen met een winkel vinden. Dan de camping. Als ik de boodschappen heb, kijk ik op google en zoek een camping uit. Nieuw dit jaar, ik bel even of er plaats is. Het is tenslotte hoogseizoen. Voor een klein trekkerstentje is er altijd plaats is mijn ervaring, maar het stelt me gerust als ik nog lang aan het zoeken ben. Dan weet ik, het komt goed, ooit ga ik die camping vinden en ik ben welkom.

Meestal kom ik er met google maps niet uit en zoek ik hulp. Elke dag is er wel een engel die me de weg wijst. Mensen fietsen mee, lopen mee, echt doen hun uiterste best om me te helpen. Hartverwarmend. Dan is het meestal geen half uur rondfietsen met de boodschappen maar een uur of anderhalf uur voor ik op de camping ben. Als de tent staat, bedje opgemaakt, douchen en eten gekookt, overvalt me zo'n heerlijk gevoel.  Dan ben ik de wanhoop, die ik af en toe voel na een vermoeiend dag in de hitte op zoek naar een camping, snel vergeten. Morgen weer een dag. 

Duiveninstinct

 Zo noemden onze kinderen vroeger de gave van hun vader.  J. weet overal de weg en is nooit verdwaald. Of het aan zijn ijzergehalte ligt weet ik natuurlijk niet. Wel dat ik nogal problemen heb gehad om mijn ijzergehalte op peil te krijgen en houden. Ik kan nooit, nooit ergens de weg vinden. Het valt me op dat veel mensen dit probleem hebben. De weg vragen heeft niet veel zin, dan kom je vaak verkeerd terecht. Ik ga ervan uit dat ik niet met opzet de verkeerde kant op word gestuurd. Ik moest laatst in Bemmel zijn. Van tevoren gekeken, toen in het begin van het dorp een oortje in. De mevrouw begint te praten, over 100 m linksaf. Is dat hier of de volgende weg? Het komt er op neer dat ik na een uur zoeken ga bellen. Ik sta voor de school, wat moet ik nu? Ze komt me gelukkig halen en we fietsen samen naar haar huis. Ze brengt me ook weer terug naar het begin van het dorp,

Postduiven hebben magnetische cellen in hun kopje en magnetische witte bloedcellen in de lever die ze gebruiken bij het navigeren. Duiven vinden bij bewolkt weer makkelijker hun weg terug als hun ijzerhuishouding op orde is. Via zenuwcellen komen magnetische signalen uit de lever vermoedelijk in het brein terecht. Ze vallen terug op magnetisme. Zeker de jonge dieren, volgens Bente, een duiven grootheid uit Frederiksoord. Jonge duiven dwalen steeds verder van huis, tot er geen herkenningstekens meer zijn. Als ze dan ook de zon niet zien ter oriëntatie, vallen ze terug op magnetisme. 

optimaliseren

 Nodig is het niet. Ik voel zelf dat het goed is wat ik doe. Maar nu is ook de wetenschap tot de conclusie gekomen dat wonderpillen, die een belangrijke rol zouden spelen tegen veroudering, niet werken. Wat het beste werkt tegen veroudering is ........tadaaa leefstijl. Jarenlang is er onderzoek gedaan naar metformine, een veelgebruikt diabetesmedicijn om de bloedsuikerspiegel te verlagen bij diabetes type 2. Wormpjes verouderden minder, muizen bleven langer jong. De resultaten bij gezonde mensen vallen tegen. Het medicijn werkt prima bij diabetes. Mensen met diabetes blijven langer zonder klachten met metformine.

Andrea Maier, verouderingsonderzoeker is op de radio bij Nieuwsweekend. Hoewel ze blijven zoeken naar een medicijn om veroudering tegen te gaan, blijkt uit alle onderzoeken dat leefstijl de beste resultaten geeft bij gezonde mensen. Deze mensen blijven het langste gezond, fit en hebben minder ouderdomsziekten. Misschien werken medicijnen sowieso niet bij gezonde mensen? 

Mitochondriën, zombiecellen, glucosegehalte zijn drie belangrijke aspecten die een rol spelen bij veroudering. Het is namelijk mogelijk het lichaam te optimaliseren. Je kunt je gezond voelen en je erbij neerleggen dat je geen uitzonderlijk sportprestaties meer kunt neerzetten. Je kunt ook gaan trainen en je voeding optimaliseren en je gezonder gaan voelen. Gewoon gezond bestaat niet. Zo`n 15 tot 20 jaar geleden begon ik me dit af te vragen naar aanleiding van de ontdekking van secundadaire inhoudsstoffen. Althans ik hoorde er voor het eerst van en vroeg me direct af wat deze stoffen zouden kunnen betekenen voor mijn gezondheid. Veel weet ik nu, jaren later. Heerlijk om te horen dat ik al die jaren gelijk heb gehad. Je kunt gezonder worden. Je kunt je gezondheid optimaliseren door een in de ogen van veel mensen een wat Spartaanse levensstijl.  Maar omdat het zo goed voelt, is dat geen probleem. Het is heerlijk om jezelf een beetje te testen, uitputten, tot het gaatje gaan. 

"Zijn jullie gezond"?: vraagt een van mijn Randwijkse vriendinnen. We zitten bij elkaar om activiteiten te bedenken voor het komende seizoen. Ze kijkt mij aan: "Ja jij wel". Ik zeg niks. De anderen aanwezigen vinden zichzelf ook gezond. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk uit te leggen dat het fijn is om uit te proberen of je gezonder kunt worden. Tijdens de lezing, die ik in Randwijk gegeven heb, heb ik geprobeerd uit te leggen waarom ik zo gedreven met mijn leefstijl bezig ben. Ik wil gewoon zo lang mogelijk blijven doen wat ik doen en geestelijk gezond blijven. Ik heb namelijk pas 10 jaar deze heerlijke tuin. Mijn lust en mijn leven en wil hier zo lang mogelijk blijven wonen en in de tuin werken. Ik wil mezelf blijven uitdagen door te hardlopen, fietsen en schrijven. 

Het doet me heel erg goed dat ik mijn boodschap nu met nog meer overtuiging kan brengen. Zelfs Andrea Maier zegt het: Je kunt je gezondheid optimaliseren. 

Hakken

 Groot nieuws? In Frankrijk is een gedegen onderzoek uitgevoerd naar de invloed van biologische groenten en fruit op borstkanker na de overgang. Slechts 100 g biologische groenten en fruit per persoon per dag had al een 10% minder kans op borstkanker. Wat zou dan 500 g biologische groenten en fruit betekenen op het voorkomen van kanker? Niet alleen borstkanker maar ook andere vormen van kanker. Dat zou ik graag willen weten.  Elke kanker die voorkomen kan worden is enorme winst, zoals ik Wanda de Kanter hoorde zeggen in een interview. Wanda is vurig strijder tegen de misdadige tabaksindustrie. Zij heeft het over iets niet doen om kanker te voorkomen. Maar wat nou als we allemaal iets wel kunnen doen om minder kans op kanker te bewerkstelligen. 

Groot nieuws uit Frankrijk zou je denken. De deskundigen geven toe dat het onderzoek goed is uitgevoerd, maar de reacties zijn lauw. Niemand springt er enthousiast op. Dat gaan we verder uitzoeken! Dat is goed nieuws!

De hakken gaan in het zand. De medici komen niet verder dan: "het zou kunnen dat het komt door minder pesticiden." Pesticiden die misschien wel een hormoon verstorende werking hebben. Dus vrouwen krijgen massaal borstkanker, met alle ellende die erbij komt, en daar spelen de pesticiden op groenten en fruit een belangrijke rol in. Dat eten deze vrouwen dagelijks, want groenten en fruit zijn super gezond. Wat is hier het verschil met roken? We krijgen elke dag dag stoffen binnen die eraan bijdragen dat we ziek worden en niemand grijpt in. 

Zo'n 20 jaar geleden vertelde een jonge onderzoekster uit Wageningen opgetogen dat ze in biologisch koeienmelk een stof ontdekt had die kankercellen aanvalt en opruimt. Ik was ook opgetogen. Nu komt het dacht ik. Nu gaat het gebeuren. Eindelijk komt het in de krant. Biologische voeding is zeker wel gezonder dan "gewone" voeding. We zijn 20 jaar verder. Nog steeds is de boodschap dat biologische voeding geen toegevoegde waarde heeft. En worden de uitkomsten van het Franse onderzoek gebagatelliseerd. Ik denk nog steeds wel eens aan die nu niet meer zo jonge wetenschapster. 

De standaard mens

 In het NRC van zaterdag 11 april beschrijft Sarah Sluimer haar ervaringen met medici.  Ze klapt dubbel van de pijn en weet zeker wat er aan de hand.  Ze probeert wanhopig de mensen aan haar bed te overtuigen, maar wordt niet geloofd. Dat gevoel ken ik. 

"Paula, paula wakker worden". Verward kijk ik om me heen. Mijn lief staat naast mijn bed. Hij ziet grauw, dat zie ik meteen. Ik kijk op de klok, het is half drie. Ik heb drie uur geslapen, dat is weinig constateer ik nog. Ik loop naar de woonkamer, mijn lief zit aangekleed aan tafel. Hij is bleek en ademt snel onderwijl grijpt hij naar zijn hartstreek. "Het gaat niet goed we moeten naar de eerste hulp". Direct helder en wakker beslis ik dat ik 112 ga bellen. Ik weet niet wat er aan de hand is en als het in de auto mis gaat. Ik bel 112, dat heb ik altijd al graag een keer willen doen denk ik terwijl ik de cijfers intoets. Wat gaat er gebeuren. Ik krijg een meneer aan de lijn die vraagt wat ik nodig heb, ambulance, politie of brandweer. Dan ben ik al geroerd door zoveel zorgzaamheid. Ik bel midden in de nacht een nummer en daar zit iemand die luistert. De ambulancepost gaat van alles vragen en wil graag mijn lief aan de lijn. Ondertussen is de ambulance onderweg. Ze constateren al snel dat het boezemfibrilleren is. De hartslag zit al drie uur op 134. Het is niet gevaarlijk, maar het moet gereset worden in het ziekenhuis. Jan gaat mee en ik ruim even op en ga met de auto naar het ziekenhuis. Als ik, na uit de parkeergarage te zijn opgehaald door een "nachtwacht" omdat ik de ingang van het ziekenhuis niet kon vinden,  een uur later arriveer zie ik al dat het beter gaat. Mijn lief heeft zijn normale kleur weer en kijkt me monter aan. Na een kwartier /half uur zie ik de hartslag dalen naar normale waarden. We kunnen weer naar huis. Nee eerst moet de cardioloog van dienst toestemming geven. En er moeten medicijnen mee naar huis. Ik wil me niet met mijn lief bemoeien. Hij kan zelf praten, maar ik zeg het toch. Wij zijn geen standaardmensen. Medicijnen worden getest op de standaardman. Vanwege onze leefwijze reageren wij anders, heftiger op medicijnen. De jonge basisarts kijk me glazig aan. Ze gelooft het natuurlijk niet. Dat had ik ook niet verwacht. Dat worden thuis weer ingrijpende beslissingen. Gaat mijn lief de medicijnen nemen. Zo ja, in welke dosis? 

vraag op het station

Op het station in Mook-Molenhoek vraagt een jongeman of ik Engels spreek. Of hij me een vraag mag stellen. Hij vraagt wat voor advies ik mezelf zou geven als 20-21 jarige. Ik denk even na en antwoord: "Ik zou willen dat ik meer zelfvertrouwen had gehad en meer afgegaan was op mijn eigen oordeel. Ik vraag of hij aan meer mensen deze vraag stelt. Hij antwoordt ontkennend, hij heeft een heel slechte dag gehad op zijn werk en daarom wilde hij weten wat ik terugkijkend op mijn leven anders zou doen. 

Een mooie vraag die mij aan het denken zet. Dank je wel. 

weten

Ik lees in de NRC dat steeds meer Nederlanders vertrouwen krijgen in de wetenschap. Ik denk dat ik sommige onderdelen van de wetenschap steeds meer ga relativeren. Regelmatig constateer ik dat de wetenschap iets heeft ontdekt wat er altijd al was. We wisten het alleen nog niet. Dan klinkt de uitslag van zo'n onderzoek voor mij nogal logisch.  "Ja dat is wetenschap" : zegt mijn geliefde, die een wetenschappelijk opleiding heeft. Hij zal vast wel gelijk hebben. Jaren geleden werd ik zwaar onder vuur genomen toe ik durfde te beweren: : "De natuur is slimmer dan wij". Ik bedoelde te zeggen, alles is er al, alleen we hebben het nog niet ontdekt. Er zullen vast vakgebieden in de wetenschap zijn, waarvoor dit een te eenvoudige stelling is. Toch denk ik dat de westerse mens zich onterecht superieur voelde en voelt in ten opzichte van mensen die een inheemse leefstijl hebben. Zeker ook ten opzichte van dieren, die vaak slimmere oplossingen hebben dan wij kunnen bedenken. 

Ik ben, als ervaringsdeskundige, een lezing aan het voorbereiden over veroudering. Niet over hoe we zo oud mogelijk kunnen worden, maar wat we kunnen doen om zolang mogelijk gezond en fit te blijven voor we sterven. Als het over verouderen gaat moet je je verdiepen in de cel. In de cellen zitten allerlei mechanismen die hun best doen om ons gezond te houden. Maar we werken niet erg mee, we verouderen dus sneller dan nodig is, door vervuiling. Door te leven ontstaan allerlei afvalstoffen die we moeilijk of helemaal niet meer kunnen afbreken. Een van de opruimsystemen in onze cellen zijn de lysosomen. Bij ouder worden raken de lysosomen vervuild door onoplosbare verbindingen van eiwitten en suikers. Slimme wetenschapper hebben bedacht dat alles in de natuur opgeruimd wordt. Wat heeft de natuur voor een oplossing bedacht voor het opruimen van de lysosomen na onze dood?  Ze zijn gaan graven op kerkhoven en vonden een bacterie die de lysosomen afbreekt. Het is gelukt om van die bacterie een medicijn te maken. Het medicijn wat natuurlijk ook gebruikt zou kunnen worden als anti- verouderingsmedicijn, wordt gebruikt voor mensen die door een fout in hun DNA heel snel verouderen omdat de lysosomen niet goed werken. De cellen raken daardoor zeer snel vervuild en verouderd. Wat zorgt voor een snelle veroudering. Het medicijn zorgt voor meer gezonde jaren voor deze mensen die doorgaans niet oud worden.

De meeste mensen kunnen ook veel gezonder oud worden met wat aanpassingen in onze leefstijl. Door te kijken naar de mismatch waarin we leven. We omringen ons met luxe en gemak, maar worden veel gezonder en fitter van ongemak, afzien en uitputting. Onze genen verschillen niet zoveel met de oermens, die de hele dag moest lopen om iets te eten te krijgen, vasten als er geen eten was en ook blootgesteld worden aan kou hoorde vast bij het dagelijks leven. Allemaal ervaringen waarop ons lichaam reageert met extra reinigende eiwitten. Dat is ook natuur en vast wel ontdekt, maar de meeste mensen weten het nog niet. 

"The Omen"

Mijn vriendin, die ook anorexia heeft gehad in haar jeugd, tipt mij over Alexandra Broeder. Alexandra is theatermaker en maakt voorstellingen over ingewikkelde onderwerpen. De voorstelling "The Omen" is een theatraal manifest waarin de diepere, maatschappelijke en spirituele betekenis van anorexia onderzocht werd. De voorstelling speelde in 2024 (helaas). Het vrouwelijk perspectief is het uitgangspunt, aangezien anorexia, door de eeuwen heen, voornamelijk bij meisjes voorkomt. Bovendien wordt volgens Alexandra, geen ruimte gegeven aan de vrouwelijke stem binnen de patriarchale samenleving. 

In de voorstelling ontleedt Broeder hoe de patriarchale maatschappij allerlei mogelijke eisen oplegt over hoe meisjes moeten zijn, hoe ze eruit moeten zien, hoe ze zich moeten gedragen. Dat je aantrekkelijk en succesvol moet zijn en tegelijk niet teveel ruimte in mag nemen.

Ik herken deze eisen en heb in mijn onderzoek (zie wroeten) de kooi als metafoor gebruikt. Ik heb uit veel kooien moeten stappen. Het is spannend om uit een kooi te stappen. Je kent het leven in de kooi, maar weet niet hoe je je in de wereld daarbuiten moet gedragen. Je stapt alleen uit de kooi als je je realiseert dat er iets niet klopt. 

De voorstelling werd gespeeld door meisjes met anorexia of herstellende van anorexia. Een van de speelsters raakt mij diep met haar uitspraak:

"Het blijft altijd onderdeel van je. Niet dat je last houdt van de symptomen, maar je hebt een diepere laag in jezelf ontdekt"