Ongezond leven

 "Ik heb het recht om ongezond te leven" zegt filosoof laurens Landeweerd. Hij vindt de aandacht voor leefstijl nogal dwingend en ongepast. Hij rookt en daar is niets mis mee. Ik leg de vraag voor aan mijn lief, hebben we het recht om ongezond te leven. Mijn lief vindt van wel, maar dan niet piepen als je niet alle zorgkosten vergoed krijgt van de zorgverzekering. Mmmm ik denk niet dat we die kant op moeten. de discussie belandt al snel in de schuldvraag en dan worden ook de zogenaamde riskante sporten erbij gehaald. Ik krijg vaak de opmerking dat het heel gevaarlijk is om in het donker en met mist op de dijk en over Betuwse landweggetjes te fietsen. Mijn antwoord dat degene die te lui is om een paar kilometer met de fiets te overbruggen en met de auto gebruik maakt van mijn fietsroute de schuldige is die het gevaarlijk maakt voor mij, levert meestal alleen een paar opgetrokken wenkbrauwen op.  

Cardiloog Leonard Hofstra  wordt net als de filosoof Laurens Landeweerd, ook een uur geïnterviewd bij BNR nieuwsradio. De hele vorige week ging het een uur per dag over leefstijl en vooral over gezond ouder worden. Leonard vertelt trots dat hij maar liefst 12 jaar van zijn biologische leeftijd heeft gekregen door leefstijl. Tevens geeft hij aan dat 90% van zijn patiënten niet bij hem op het spreekuur zouden hoeven komen als ze gezonder zouden leven. Hoe ga je daar mee om vraagt de interviewster? Hofstra legt uit dat hij er in de spreekkamer niet veel mee kan. Voorlichting wordt niet betaald door de ziektekosten verzekering. Alleen ziekte brengt geld op. 

"Je lichaam is het enige dat echt van jezelf is" is een uitspraak van Joep van Lieshout. Joep van Lieshout is kunstenaar, voor de Dutch Design Week heeft hij grote beelden van organen gemaakt. De werken zijn onderdeel van zijn Sanitas Futurum project. Joep van Lieshout verdiept zich in het menselijk lichaam en flirt met de vraag of het onze morele plicht is als mensheid te streven naar de beste versie van onszelf. 

Ik denk ook dat je lichaam van jezelf is en dat geeft je het recht om ongezond te leven, Maar waarom zou je niet je best doen? Wat voor voordeel levert ongezond gedrag op? Ik weet niet wat mijn biologische leeftijd is maar ik voel mij lichamelijk geen 70 jaar. Ik heb vanmorgen hardgelopen, trainen voor de zevenheuvelenloop.  Het gaat wat langzamer dat moet ik accepteren, maar wat voelt het heerlijk dat ik dat nog kan. Ook je hoofd profiteert van een fit lichaam. Alles wat goed is voor je lijf is ook goed voor je hoofd. Heerlijk om te onderzoeken wat de beste versie is van jezelf en hoe je dat kunt bereiken. 

Misschien is dat het verschil tussen de filosoof en de cardioloog. Als je het zo gezond mogelijk ouder worden pad ingeslagen bent, voelt dat zo goed. Dan wil je alleen maar meer.

Herfst

Genietend van de regendruppels in mijn gezicht fiets ik met een flinke tegenwind naar huis. Heerlijk herfst. Wat heb ik er naar uit gekeken, zeker als we weer een paar hete dagen moesten doorkomen. Het is raar om te houden van de herfst. Het is raar om te zeggen dat je blij bent dat het vroeg donker wordt en dat je je verheugd op regen, sneeuw en kou. 

Mijn lichaam is gewend om 5 tot 6 uur per dag aan het werk te zijn in de tuin. Ineens is er rust in de tuin. Er zijn nog wel klusjes in de tuin, maar niets heeft meer haast. Alles kan ook morgen, of volgende week. 

Ik wandel meer, stap eens wat vaker op de fiets en heb eindelijk tijd om te zoeken naar antwoorden op de alsmaar groeiende vragen die ik heb. Vooral vragen over gezondheid en ziekte blijven me boeien.

Vorige week een groot artikel in het NRC over de enorme toename van huidkanker, met name de kanker die begint in de pigmentcellen. Terwijl ik zit te lezen begin ik al na te denken over de oorzaken. Wij zijn erg slecht in het nadenken over oorzaken. We hebben een probleem, hoe komen we er van af. Er is een ziekte we zoeken naar medicijnen om de ziekte te genezen in plaats van ook te onderzoeken hoe de ziekte ontstaan is. Niet in alle gevallen zal er een oorzaak zijn. En in niet alle gevallen kan er oorzaak gevonden worden. In het geval van huidkanker is de zon de enige boosdoener waar de medici naar wijzen. 

Dat kan nooit de enige reden zijn, want die zon is er altijd geweest. Zou het niet te maken kunnen hebben met onze voeding. De meeste mensen eten veel te weinig en veel te eenzijdig bepaalde groenten. Zelfs bij de Odin zie ik vooral sla en komkommer in het mandje. Bekend is dat de kleurstoffen in groenten, de carotenoïden in onze huid terecht komen. Je kunt het zien aan de huid als mensen  veel wortels en andere gekleurde groenten eten. De huid is niet helemaal wit, maar licht getint en beter beschermd tegen verbranden. Zou de huidkanker te maken kunnen hebben met een tekort aan carotenoïden? Worden pigmentcellen gevoed met carotenoïden is mijn vraag. Ik stel de vraag en krijg antwoord van AI.

Pigmentcellen worden niet direct gevoed door de carotenoïden.

Wel werken carotenoïden als krachtige antioxidanten. Ze beschermen de huidcellen. waaronder de pigmentcellen. tegen schade door straling en vrije radicalen. Carotenoïden geven een kleur aan de huid en bescherming. Sommige carotenoïden worden in het lichaam omgezet in vitamine A. Deze vitamine stimuleert de celvernieuwing en een gezonde huidconditie. 

Als je je pigmentcellen optimaal wil ondersteunen bij het aanmaken van melanine (huid pigment) kun je beter letten op L-tyrosine rijke voeding. (ei, vis, zuivel, avocado en noten) en koper(volkorenproducten, cacao en schaaldieren) .L-Tyrosine is namelijk de bouwstof van melanine en wordt ondersteund door koper. 

Stress zorgt voor een snellere huidverbranding door de zon. Als je meer adrenaline aanmaakt zorgt dit voor minder L-tyrosine. 

Kun je de kans op huidkanker verminderen door verstandig om te gaan met de zon, veel caroteenrijke (biologische) groenten en te letten op L-tyrosine? Ik weet het niet maar ik vind het zeer de moeite waard om een poging te doen. 

De andere hersenhelft

Nog steeds wil ik een boek schrijven over doen wat ik niet laten kan en woorden vinden om op te schrijven wat mijn ziel mij influistert. Dat is tot nu toe nog niet gelukt. 

In het tijdschrift "Vruchtbare  Aarde" lees ik een uitgebreid verhaal over  de Ierse neurowetenschapper Iain McGilchrist,  Hij heeft twee dikke boeken geschreven over onze hersenen. We hebben twee hersenhelften en we hebben beide hersenhelften nodig. De linkerhersenhelft heeft een wezenlijke bijdrage geleverd aan alles wat de mensheid in de afgelopen eeuwen heeft bereikt. De linkerhersenhelft is nuttig wanner we snel iets nodig hebben, iets voor elkaar willen krijgen. Alle andere waarden; verbondenheid, waarheid, goedheid, schoonheid, liefde, worden beter begrepen door de rechterhersenhelft. Om schoonheid te ervaren hebben we de rechterhersenhelft nodig. 

Volgens McGilchrist zijn we voor de derde keer in de Westerse geschiedenis in een periode waarin de linkerhersenhelft aan het roer staat. Met desastreuze gevolgen. "De linkerhersenhelft ziet namelijk geen diepte in ruimte, geen diepte in tijd en geen diepte in emoties. We zijn het vermogen kwijt geraakt om diep in de dingen door te dringen en ze in hun samenhang te begrijpen." Het is een bijzonder verhaal waarin ook grote stukken verwerkt zijn van een interview met McGilchrist, dat begin 2026 is gepubliceerd in Trouw(22-1-2026).

Ik moest direct aan mijn boek denken en begreep ineens waarom ik dat boek niet kan schrijven. Alles wat ik buiten voel en ervaar, de eenheid die ik voel met alles wat leeft me heen, beleef ik met mijn  rechterhersenhelft. Woorden vinden en schrijven doe je voornamelijk met je linkerhersenhelft. Hoe kan ik woorden vinden voor de pijn die ik voel als ik tuinen zie waar mensen strijden tegen de natuur, het bijhouden van hun stukje grond zien als een gevecht. Of een tuin helemaal van te voren uitgedacht zonder verassingen en inbreng van de natuur. Strak uitgevoerd volgens het plan van de bezitter. Wie begrijpt het als ik schrijf dat ik een ernstige vorm van solastalgie heb? 

Ik denk dat kinderen nog voornamelijk hun rechter hersenhelft gebruiken. Dat moeten we snel afleren als we ouder worden. Vooral in de tijd waarin ik opgroeide was het niet belangrijk wat ik wilde of voelde. De grote mensen wisten wat goed voor mij was. Ik mocht niet neuriën in de klas, ik mocht nergens aan zitten, ik mocht in de klas niet ineens roepen dat het sneeuwde, ik mocht niet praten en lachen in de klas, ik mocht niet te veel alleen zijn. ik mocht niet de hele dag lezen. En ik mocht vooral niet te bijdehand zijn, opvallen en te slim zijn. Mijn kompas ging stuk en je gaat aan jezelf twijfelen. Dan is er de linkerhersenhelft die je op de been houdt, zonder de verbondenheid die je hoort te voelen met mensen en alle levende wezens om je heen. Alles wat je voelde klopte niet en de rede neemt het over. 

Ik denk dat ik 48 was toen ik voor het eerst iets ging doen wat heel graag wou en wat niet nuttig was. Niet nuttig om een goede baan te vinden. Niet nuttig voor de samenleving. Ik kwam als 48 jarige in een klas met jonge mannen op de hoveniersopleiding en ik heb genoten. Later heb ik alles, behalve plantennamen, wat ik geleerd heb op de groenschool weer overboord gegooid. Het ging meer om de weg die opgegaan ben (met een flinke duw in de rug van mijn lief, die alles betaalde) dan wat ik er geleerd heb. In dezelfde tijd kochten we een hond. De hond heeft mij doen inzien dat ik buiten hoor. Dat ik thuis ben in de natuur. Het werd een grote hond en we gingen uren samen dwalen. Zo ver mogelijk van de bewoonde wereld. Daar en toen heb ik meer leren voelen. Ik voelde een eenheid met alles wat leefde om me heen. De natuur emotioneerde me enorm. Ik wist me geen raad met die emoties en begreep het ook niet. Het heeft even geduurd maar mijn rechterhersenhelft heeft zich de laatste jaren enorm ontwikkeld en inmiddels een belangrijke rol ingenomen. Dat voelt heel, compleet, gelukkig en tevreden. Nu ik dit artikel gelezen heb vertrouw ik nog meer op mijn gevoel. Wel jammer dat het boek er waarschijnlijk niet komt. Het lijkt me ingewikkeld schrijven met de linkerhersenhelft over mijn ervaringen en gevoelens met mijn rechterhersenhelft.